Diplomasi Yok Oluyor

Uluslararası ilişkilerde diplomasinin rafa kalktığı yıllara şahit oluyoruz. Özellikle bu bahar insanlık için oldukça utanç verici. Bir tarafta binlerce kilometre ötedeki Amerika, İran’da rejim değişikliği istiyor. Sözde İran’daki masum vatandaşların yanında yer alıyor. Bu savaş, bambaşka bir döneme sürüklüyor bizi. Özellikle İran’ın elindeki Hürmüz kozu çoğu ülkeyi rahatsız ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın diplomasi masasını böylesine yıkması, "ateşkes istemiyorum" demesi, İran’da istenilen hedefi açıkça gösteriyor. Bölge üzerinde rafinerilere yapılan bu saldırılar, enerji güvenliği meselesinin bir ip üzerinde yer aldığının en büyük kanıtı. Piyasada dönen petrol, savaşın en önemli kozu. Savaş sadece belirli ülkeler arasında gözükse de en başta Batı Avrupa olmak üzere çoğu ülke etkileniyor. İngiltere’nin üslerini ABD’ye kullandırtması, Batı’nın kolektif müdahalesini kanıtlar nitelikte. Diğer tarafta İspanya’nın müdahalesine bakacak olursak da dünya eskisinden daha karmaşık bir yapıya sahip. Artık Batı dediğimiz zaman bir bütünden ziyade yıl yıl eksilen ülkelerden söz ediyoruz. Bunlar kalan son ittifaklar olabilir.
Biraz daha arka plandan bakacak olursak bölgedeki bu karışıklığın en büyük sebeplerinden biri Karadeniz’in kuzeyinde yer alıyordu. Rusya-Ukrayna arasındaki savaş, Orta Doğu’daki Rus desteğini azalttığı için önce Suriye sonrasında İran’da yaşananlara sebep oldu. Suriye’de 10 seneyi aşkın bir süredir iç karışıklık olduğunu söyleyebiliriz. Ancak Esad’ın gidişinin Rusya’nın Ukrayna’yla savaşına denk gelmesi tesadüf değildi. Şu günlerde de gözler Moskova’nın üzerinde.
Rusya için İran, bölge üzerinde önemli bir müttefik mi yoksa can alıcı bir koz mu, ilerleyen günlerde göreceğiz. İzleyeceği stratejiyle Ukrayna meselesini çözebilir. Tabii bu durumu ABD’nin kabullenmesi lazım. "Washington pazarlığı kabul eder mi?" diye sorarsanız, edeceğini düşünüyorum. Bu savaşın uzaması kimsenin işine yaramayacak. Avrupa için bir çıkmaz söz konusu. Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü mü savunacaklar yoksa Orta Doğu’daki enerji hatlarını mı?
Önceden silahların caydırıcılık maksatlı satıldığını söylerlerdi. Şu anda görüyoruz ki bu silahların tek amacı savaşı uzatmak. Geçtiğimiz haftalarda satılan silahların önemli bir kısmının Orta Doğu’ya satıldığını söylemiştik. İsviçre ise yakın zamanda "ebedi tarafsızlık" ilan etti. Silah ihracatını askıya aldılar. Bölge üzerine herhangi bir yoldan silah temin etmeyeceklerini açıklamaları oldukça ilgi çekiyor.
1648 Westphalia Antlaşması’ndan sonra günümüze kadar diplomasi dönem dönem çıkmaza girmişti. Yine o dönemlerden birini yaşıyoruz. Hürmüz’deki petrol gemileri ile Ukrayna’daki obüs bataryaları aynı önemi paylaşıyor. Şu anda mevcut düzenin bozulduğu dönemleri yaşıyoruz. İlerleyen yıllarda yeni bir düzen kurulacaktır.