BEYAZ ANTEPLİLİK KÜÇÜK BEYİNLER, BÜYÜK KİBİRLER

Gaziantep’te doğdum, büyüdüm. Bu şehrin sokaklarını, insanlarını, kültürünü ve yıllar içinde geçirdiği değişimi yakından tanıdım. Benim için Anteplilik; bir soyadından, aile geçmişinden, servetten veya belirli çevrelerde kabul görmekten ibaret değildir. Anteplilik; emeğin, dürüstlüğün, mertliğin, ticaret ahlakının, dayanışmanın ve insanlık değerlerinin adıdır. Ancak bugün bazı sosyal çevrelerde karşılaştığımız davranışlar, bu değerlerin ne ölçüde korunduğunu sorgulamayı gerektiriyor.

Kendilerine ayrıcalıklı bir konum atfeden, ailelerinin geçmişiyle övünen, ekonomik imkânlarını üstünlük göstergesi sayan ve başkalarını küçümseyerek kendilerini büyütmeye çalışan bir anlayışın varlığı dikkat çekiyor. Kimi zaman “Beyaz Antepli” gibi ifadelerle tanımlanan bu çevrelerde, köklülük ve saygınlık kavramlarının gerçek anlamından uzaklaştırıldığı ve kibir, kendini beğenmişlik, tepeden tepe den bakmalar, karşığı küçük görmeler dedikodular, genel Antepli olarak birbirine destek vermeyen arka kapı düşünceleri izlenimi oluşuyor.

Oysa insanın ailesinin itibarlı olması, kendisinin de itibarlı olduğu anlamına gelmez. Babasının iş insanı olması, kişinin ticaret bildiğini; ailesinin varlıklı olması, kendi emeğiyle başarı kazandığını; belirli çevrelerde ağırlanması da karakter sahibi olduğunu göstermez.

Bazen insanın cebi büyür, çevresi genişler, unvanları çoğalır; fakat düşünce dünyası çocukluk sınırlarını aşamaz.

Asıl mesele de burada başlıyor. Kendilerini iş insanı, kanaat önderi veya kentin seçkin gençleri olarak sunan bazı kişilerin, bireysel başarılarını ortaya koymak yerine ailelerinin sağladığı imkânların gölgesinde hareket etmeleri, üzerinde durulması gereken bir toplumsal meseledir. Genç olmak elbette bir avantajdır. Fakat gençlik, tek başına bir meziyet değildir. Yaşın genç olması, düşüncenin gelişmiş, karakterin olgunlaşmış ve insanın hayata hazırlanmış olduğu anlamına gelmez.

İnsanın bedeni büyürken düşüncesi de büyümelidir. Sorumlulukları artarken bakış açısı genişlemelidir. Ancak bazıları yaşça yetişkin, imkân bakımından güçlü, unvan bakımından iddialı oldukları hâlde düşünce dünyalarında hâlâ başkalarının yönlendirmesine ihtiyaç duyuyor. Kendi kararlarını veremeyen, kendi başarısını ortaya koyamayan ve aile desteği olmadan hangi değeri üretebileceği belirsiz kalan insanların, sırf sahip oldukları imkânlarla kendilerini üstün görmeleri ciddi bir çelişkidir.

Bir insanın gerçek büyüklüğü, kendisinden daha az imkâna sahip olanları küçümsemesiyle değil, kendi imkânlarını nasıl değerlendirdiğiyle ölçülür.

OLUMLU YANLAR

• Köklü ailelerden gelen kültürel birikim, doğru değerlendirildiğinde şehrin tarihini, geleneklerini ve toplumsal hafızasını koruyabilir.
• Ekonomik imkânlara sahip ailelerin gençlere eğitim, meslek edinme ve girişimcilik alanlarında destek olması, yeni kuşakların gelişimine katkı sağlayabilir.
• Gençlerin derneklerde, meslek kuruluşlarında ve sivil toplum faaliyetlerinde bir araya gelmesi; ortak projeler üretmeleri ve toplumsal sorunlara çözüm aramaları bakımından değerlidir.
• Gaziantep’in köklü ticaret geleneği, dürüstlük ve üretkenlikle birleştiğinde genç kuşaklar için önemli bir örnek oluşturabilir.
• Aileden gelen tecrübe ve imkânların kişisel gelişimle birleştirilmesi, gençlerin kendi başarılarını ortaya koymalarını kolaylaştırabilir. 

• İnsanları Aile yapısına, Baba, Anne, Kardeş ya da Aileleri Çocuklarına göre yargılamayanlardır.

• Ancak bütün bu imkânların anlam kazanması için aileden gelen güç, kişisel gelişimin yerine geçmemelidir. Köklü bir geçmiş, insanı sorumluluğa çağırmalıdır; kibire değil. Varlık, paylaşmayı öğretmelidir; küçümsemeyi değil. Gençlik ise yeniliği ve cesareti temsil etmelidir; kapalı çevreleri ve eski önyargıları yeniden üretmeyi değil.

OLUMSUZ YANLAR

• Aile gölgesinde büyüyen sahte özgüven: Bazı gençler, ailelerinin ekonomik gücünü ve sosyal çevresini kendi kişisel başarılarıyla karıştırabiliyor. Kendi emeğiyle ortaya koyduğu bir değer bulunmadan başkalarından üstün olduğunu düşünmek, sağlıklı bir özgüven değil, temelsiz bir üstünlük algısıdır.
• Yaş büyük, düşünce küçük: İnsan yıllar içinde büyüyebilir; ancak olgunluk yalnızca yaşla kazanılmaz. Eleştirel düşünemeyen, başkasının fikrine tahammül edemeyen, kendi hatasını göremeyen ve her şeyi aile çevresinin ölçüleriyle değerlendiren bir zihniyet, yaş kaç olursa olsun gelişmeye ihtiyaç duyar.
• Genç züppeliği ve yapay seçkinlik: Kimi çevrelerde pahalı yaşam biçimi, aileden gelen servet, tanınmış isimlerle kurulan ilişkiler ve belirli davetlere katılmak bir statü göstergesine dönüştürülebiliyor. Oysa gerçek saygınlık gösterişle değil; bilgi, emek, tutarlılık ve davranışlarla kazanılır.
• Küçük hesaplar, büyük iddialar: Kendilerini şehrin geleceğinde söz sahibi olarak gören bazı kişilerin, kendi çevrelerindeki rekabeti dedikoduya, kıskançlığa ve birbirinin önünü kesmeye dönüştürmesi ciddi bir çelişkidir. Birbirinin başarısını destekleyemeyen, arkasından konuşmayı alışkanlık hâline getiren ve kişisel hesaplarını toplumsal dayanışmanın önüne koyan insanların büyük hedeflerden söz etmesi inandırıcılığını kaybeder.
• Derneklerin dar çevrelere dönüşmesi: Gençleri geliştirmek ve topluma kazandırmak amacıyla kurulan dernekler, yalnızca belirli ailelerin veya birbirini tanıyan küçük grupların çevresinde şekillendiğinde kuruluş amaçlarından uzaklaşabilir. Üyelik ölçütlerinin belirsiz olması ve farklı kişilere eşit yaklaşılmadığı izlenimi, kurumsal güveni zedeler.
• Baba parasını kişisel başarı sanmak: Ailenin çocuğuna destek olması doğaldır. Ancak hazır imkânlara sahip olmakla kendi yeteneği sayesinde değer üretmek aynı şey değildir. Asıl sınav, aile desteğinin bulunmadığı bir ortamda kişinin ne kadar üretken, bağımsız ve çözüm odaklı olabildiğidir.
• Gençliğin arkasına saklanmak: Genç olmak, sorumluluklardan muaf olmak anlamına gelmez. Yaşça genç olduğu hâlde başkalarını küçümseyen, kendisini sorgulamayan ve her türlü eleştiriyi kişisel saldırı olarak gören birinin, yalnızca yaşı nedeniyle geleceğin lideri kabul edilmesi doğru değildir.
• Eleştiriye kapalı bir çevre oluşturmak: Kendilerini ayrıcalıklı gören insanlar, zamanla yalnızca kendilerini onaylayan kişilerle bir arada kalabilir. Böyle bir çevrede hatalar konuşulmaz, yanlışlar sorgulanmaz ve kişisel gelişim yavaşlar. Herkesin birbirini övdüğü, fakat kimsenin gerçeği söylemediği bir ortamda düşünce büyümez; yalnızca kibir büyür.
• Şehir adına konuşma iddiası: Gaziantep’i temsil ettiğini düşünen herkesin, bu şehrin bütün kesimlerini tanıması ve farklı yaşam koşullarına saygı duyması gerekir. Birkaç tanınmış aileden veya belirli iş çevrelerinden oluşan bir topluluk, kendiliğinden bütün şehrin temsilcisi hâline gelmez. Temsil, unvanla değil; güven, hizmet ve toplumsal karşılıkla kazanılır.

Burada eleştirinin hedefi gençlerin kendisi, aileleri veya ekonomik imkânları değildir. Eleştirinin hedefi; imkânı başarı, soyadını liyakat, çevreyi itibar ve kibri özgüven sanan zihniyettir. Çünkü gençlerin ailelerinden destek alması doğaldır; fakat bu desteğin başkalarını küçümseme hakkı verdiğini düşünmeleri kabul edilemez.

SONUÇ

Gaziantep’in ihtiyacı, kendisini diğer insanlardan üstün gören yeni seçkinler üretmek değildir. Bu şehrin ihtiyacı; düşünen, üreten, sorumluluk alan, eleştiriye açık ve kendi ayakları üzerinde durabilen insanlardır.

“Beyaz Antepli” ifadesi, eğer yalnızca kent kültürüne bağlılığı anlatıyorsa bunun üzerinde tartışılacak bir sorun olmayabilir. Ancak bu ifade bir üstünlük iddiasına, insanları sınıflandırma aracına veya belirli çevreleri diğerlerinden ayrı tutmanın gerekçesine dönüşüyorsa, artık sorgulanmalıdır.

Gaziantep’in geçmişinde emeğiyle, ticaretiyle, dürüstlüğüyle ve cesaretiyle iz bırakmış insanlar vardır. Onların mirası yalnızca aile isimlerinden ibaret değildir. Asıl miras; çalışmak, üretmek, sözünün arkasında durmak ve toplum için değer yaratmaktır.

Bugün genç kuşakların önünde büyük fırsatlar bulunuyor. Eğitim, teknoloji, girişimcilik ve küresel iletişim sayesinde kendilerini geliştirebilecekleri çok sayıda imkâna sahipler. Fakat bu fırsatları değerlendirmek yerine ailelerinin sosyal çevresini bir ayrıcalık kalkanına dönüştürürlerse değişen dünyanın gerisinde kalabilirler.

Bir gencin gerçek başarısı, babasının kim olduğuyla değil, kendisinin ne yaptığıyla anlaşılır. Kendi emeğiyle iş kurabiliyor mu? Bilgisiyle bir sorunu çözebiliyor mu? İnsan ilişkilerinde güven oluşturabiliyor mu? Başkalarının başarısını takdir edebiliyor mu? Hata yaptığında sorumluluk üstlenebiliyor mu?

İşte asıl sorular bunlardır.

Gaziantep’te saygınlık, kapalı kapılar ardında kurulan ilişkilerle veya birbirini öne çıkaran küçük çevrelerle değil, toplumun karşısında ortaya konulan gerçek değerlerle kazanılmalıdır. Dernekler, meslek kuruluşları ve sosyal gruplar da bu anlayışın gelişmesine katkı sağlamalıdır.

Çünkü aileden miras kalan servet tükenebilir, unvanlar değişebilir, sosyal çevreler dağılabilir; fakat insanın kendi emeğiyle kazandığı itibar kalıcıdır.

PSİKOLOJİK PERSPEKTİF

İnsanların kendilerini bir aileye, sosyal çevreye veya toplumsal gruba ait hissetmeleri doğal bir ihtiyaçtır. Bu aidiyet duygusu kişiye güven sağlayabilir ve kimliğinin gelişmesine katkıda bulunabilir. Ancak birey, kendi değerini yalnızca ait olduğu grubun gücü üzerinden tanımlamaya başladığında sorun ortaya çıkar.

Bazı insanlar kendilerini yeterince geliştirmek yerine, güçlü bir çevrenin parçası olmayı kişisel başarılarının kanıtı olarak görebilirler. Bu durumda aile adı, ekonomik imkânlar veya sosyal bağlantılar bir destek unsuru olmaktan çıkarak kişinin kendisini üstün hissettiği bir kimliğe dönüşebilir.

Dışarıdan güçlü görünen bu tutumun altında bazen kişinin kendi yeterliliğine ilişkin güvensizlik de bulunabilir. Kendi başarısını ortaya koymakta zorlanan biri, ailesinin geçmişini, sahip olduğu imkânları veya tanıdığı insanları öne çıkararak sosyal konumunu korumaya çalışabilir.

Benzer şekilde, kapalı gruplar içinde sürekli onay görmek bireyin eleştirel düşünme becerisini zayıflatabilir. Kendisini sorgulayan insanlarla karşılaşmayan kişi, yanlışlarını fark etmekte zorlanabilir ve zamanla kendi düşüncelerini tartışılmaz doğrular olarak görmeye başlayabilir.

Olgunluk ise bunun tam tersidir. Olgun insan, kendisini başkalarından üstün görmeye ihtiyaç duymaz. Bilmediğini kabul eder, eleştiriden yararlanır, kendi hatalarını düzeltir ve başkalarının başarısını kendi varlığına yönelik bir tehdit olarak algılamaz.

Bu nedenle gençlerin gelişiminde yalnızca ekonomik destek veya sosyal bağlantılar değil; sorumluluk, öz eleştiri, bağımsız karar verme ve emek alışkanlığı da belirleyici olmalıdır.

UYGULAMAYA DÖNÜK ÖNERİLER

• Liyakat esas alınmalıdır: Derneklerde ve sosyal kuruluşlarda kişilerin aile geçmişinden çok kişisel yetenekleri, sorumlulukları ve katkı sunma isteği dikkate alınmalıdır.
• Üyelik süreçleri şeffaf olmalıdır: Başvurular açık ölçütlerle değerlendirilmeli, başvuran kişilere kabul veya ret kararları zamanında ve saygılı biçimde bildirilmelidir.
• Gençlere gerçek sorumluluk verilmelidir: Gençler yalnızca unvanlarla veya ailelerinin bağlantılarıyla öne çıkarılmamalı; proje üretmeleri, iş yönetmeleri ve sonuçlarından sorumlu olmaları teşvik edilmelidir.
• Bağımsızlık ve üretkenlik desteklenmelidir: Aile desteği alan gençlerin kendi becerilerini geliştirmeleri, bağımsız karar almaları ve kendi emekleriyle değer üretmeleri için fırsatlar oluşturulmalıdır.
• Dedikodu yerine açık iletişim geliştirilmelidir: Sosyal çevrelerde kişisel çekişmeler ve arkadan konuşma yerine doğrudan iletişim, yapıcı eleştiri ve karşılıklı güven teşvik edilmelidir.
• Sivil toplum kuruluşları kapsayıcı olmalıdır: Dernekler belirli ailelerin veya arkadaş gruplarının çevresinde kalmamalı; farklı kesimlerden gençlere eşit, adil ve ailelerden bağımsız fırsatlar sunmalıdır.
• Başarı ölçütleri yeniden tanımlanmalıdır: Gençlerin değeri yalnızca aile serveti, sahip oldukları unvanlar veya sosyal bağlantılar üzerinden değil; ürettikleri işler, mesleki yetkinlikleri ve topluma katkıları üzerinden değerlendirilmelidir. Bir yöneticinin mesleği yok ama, bir mesleği olanı dışlayamamalıdır.
• Öz eleştiri kültürü güçlendirilmelidir: Aileler, eğitim kurumları ve sivil toplum kuruluşları gençlere yalnızca başarıyı değil, hatalardan öğrenmeyi, eleştiriye açık olmayı ve başkalarının haklarına saygı göstermeyi de öğretmelidir.
• Gaziantep’in ortak kimliği korunmalıdır: Anteplilik belirli bir sosyal çevrenin ayrıcalığı olarak değil, bu şehre emek veren ve katkı sunan herkesin ortak değeri olarak görülmelidir.

OKUYUCUYA SORULAR

1. Bir insanın gerçek değerini ailesinin serveti ve soyadı mı, yoksa kendi emeği ve karakteri mi belirler?
2. Yaşı büyüdüğü hâlde düşünce dünyasını geliştiremeyen bir insanın yalnızca unvanlarla saygınlık kazanması mümkün müdür?
3. Aileden gelen ekonomik imkânlar, kişisel başarının yerine geçebilir mi?
4. Gençleri temsil ettiğini söyleyen dernekler gerçekten yeni fikirlere açık mı, yoksa eski sosyal ayrıcalıkları yeni kuşaklara mı aktarıyor?
5. Birbirinin başarısını destekleyemeyen, eleştiriye tahammül edemeyen ve dedikoduyla hareket eden çevreler topluma nasıl katkı sunabilir?
6. Gaziantep’i temsil etme iddiası, birkaç ailenin veya kapalı bir grubun çevresinde şekillenebilir mi?
7. Gerçek özgüven, başkalarını küçümsemekle mi, yoksa kendi başarısını ortaya koymakla mı kazanılır?

Unutmayın; insanın yaşı büyüyebilir, serveti artabilir, unvanları çoğalabilir. Ancak düşüncesi gelişmiyor, karakteri olgunlaşmıyor ve kendi emeğiyle değer üretemiyorsa dışarıdan görünen büyüklük yalnızca bir görüntüden ibaret kalır.

Gaziantep’in ihtiyacı, büyük görünen küçük düşünceler değil; büyük düşünen, üreten, sorumluluk alan ve başkalarının hakkına saygı duyan insanlardır. Çünkü gerçek büyüklük, insanın kendisini ne kadar yükselttiğinde değil, yükselirken kimseyi küçültmeye ihtiyaç duymamasında saklıdır.