Osmanlılar Döneminde Filistin’e Yahudi Göçü (9)

2.7. Rothschild Ailesinin Rolü ve Osmanlı Devleti İle İlişkileri

Filistin’e Yahudi göçü incelendiğinde mutlaka göz önünde bulundurulması gereken bir ailedir Rothschild ailesi. Modern İsrail’in gerçek kurucusu aslında bu ailedir. Edmond de Rothschild, Filistin’deki Yahudi kolonilerini finanse ederek yerleşim çabalarına büyük katkı sağlamıştır. Rothschild ailesi, özellikle Edmond de Rothschild, Siyonist hareketin erken döneminde Filistin’deki Yahudi yerleşimlerini desteklemiştir. Edmond de Rothschild, “Birinci Aliya” (1881-1904) sırasında Filistin’deki Yahudi tarım kolonilerini finanse ederek “Siyonizmin babası” olarak anılmıştır. 

Bu aile sadece koloniler kurarak değil, Yahudi gençleri alıp yetiştirerek stratejik noktalara getirmekte, Alyans İsrailit gibi okullar açarak eğitim yoluyla toplumu değiştirmektedir ki Osmanlı Devletinde de bu şekilde birçok okullar açarak nüfuz etmiştir. 

Rothschild ailesi, 19. yüzyılda Avrupa’nın en güçlü banker ailelerinden biri olarak, Osmanlı İmparatorluğu’nun mali politikalarında ve Yahudi yerleşim çabalarında önemli bir rol oynadı. Abdülhamid döneminde Rothschildlerle ilişkiler, hem ekonomik hem de siyasi boyutlarıyla dikkat çeker.

• Edmond de Rothschild’in Rolü: Edmond de Rothschild, Rishon LeZion, Zichron Yaakov gibi Yahudi kolonilerini mali olarak destekledi ve tarım projelerine yatırım yaptı. Bu koloniler, Osmanlı’nın arazi satın alma yasaklarına rağmen, aracı kişiler aracılığıyla kuruldu. Abdülhamid, bu faaliyetlerden haberdardı ve Rothschildlerin Siyonist hedeflerini desteklemesinden rahatsızdı. Bu destek, Osmanlı’nın arazi satın alma yasaklarını aşmak için aracı kişiler ve yerel bağlantılar kullanılarak sağlanmıştır.
• Abdülhamid’in Tepkisi: Abdülhamid, Rothschildlerin Filistin’deki faaliyetlerini denetlemeye çalıştı ve yerel yöneticilere talimatlar göndererek Yahudi yerleşimlerini sınırlamaya özen gösterdi. Ancak, Osmanlı bürokrasisindeki yolsuzluklar ve aracıların kullanılması, bu denetimleri zorlaştırdı.

Shafir, Rothschildlerin Filistin’deki Yahudi yerleşimlerine mali desteklerini ve Osmanlı’nın bu faaliyetlere karşı tepkilerini inceler.[1]

2.7.1. Theodor Herzl ve Rothschild Bağlantısı

Theodor Herzl, Siyonist hareketin lideri olarak, Rothschild ailesinden mali ve siyasi destek almaya çalıştı. Herzl’in 1901’de Abdülhamid ile görüşmesi, Rothschildlerin mali gücüne dayanarak Osmanlı borçlarını ödeme önerisiyle şekillenmişti. Ancak, Abdülhamid’in bu öneriyi reddetmesi, Rothschildlerin dolaylı etkisini sınırladı. Herzl’in günlükleri, Rothschildlerin Siyonist hareket içindeki mali rolünü ve Abdülhamid ile görüşmelerdeki dolaylı etkisini ortaya koyar.[2]

2.7.2. Abdülhamid’in Rothschildlerle İlişkilerinin Dinamikleri

Osmanlı İmparatorluğu, 19. yüzyılda ciddi mali sorunlarla karşı karşıyaydı ve dış borçları yönetmek için Avrupa bankerleriyle sıkı ilişkiler kurmuştu. Rothschild ailesi, özellikle Londra ve Paris şubeleri aracılığıyla, Osmanlı’nın borç yapılandırmasında ve uluslararası finans piyasalarında etkiliydi.

• Duyun-u Umumiye ve Rothschildler: 1881’de kurulan Duyun-u Umumiye (Osmanlı Borç İdaresi), Osmanlı’nın dış borçlarını yönetmek için Avrupa bankerlerinin kontrolüne geçti. Rothschild ailesi, bu süreçte dolaylı olarak etkiliydi, zira Londra ve Paris’teki finans çevrelerinde önemli bir konuma sahipti. Ancak, Abdülhamid’in Rothschildlerle doğrudan bir borç anlaşması yaptığına dair kesin bir belge bulunmamaktadır. 
• Mali Destek Talepleri: Abdülhamid, mali sorunları çözmek için Avrupa bankerleriyle görüşürken, Rothschild ailesinin Osmanlı’ya kredi sağlaması için dolaylı temaslar kurulmuş olabilir. Ancak, Abdülhamid’in Avrupa finans çevrelerine olan güvensizliği, bu ilişkileri sınırlı tutmuştur.

Abdülhamid’in Rothschild ailesiyle ilişkileri, çelişkili bir doğaya sahipti: 

• Mali Bağımlılık ve Güvensizlik: Osmanlı’nın mali sorunları, Avrupa bankerleriyle işbirliğini zorunlu kılarken, Abdülhamid, Rothschildler gibi güçlü ailelerin siyasi nüfuzundan çekiniyordu. Balcı, Sezai – Balcıoğlu, Mustafa ise kitaplarında Osmanlı’nın bu aileden doğrudan borç aldığını beyan etseler de bu durum Osmanlı’nın içinde bulunduğu mali krizden dolayı Avrupalı hatta Gala Bankerlerine başvurduğunu ispatlamaktan öteye geçmez. Osmanlı, 1891'de Rothschild’lerden %4 faizle yaklaşık 6.3 milyon sterlin, 1894’te ise %3,5 faizle 8.2 milyon sterlin borç almış. Bu borçlar önceki dış borçların ödenmesinde kullanılmış ve uzun vadeye (60–61 yıl) yayılmıştır.
• Siyonist Hareketle Çatışma: Rothschildlerin Filistin’deki Yahudi yerleşimlerini desteklemesi, Abdülhamid’in Filistin politikalarıyla doğrudan çelişiyordu. Bu nedenle, Abdülhamid, Rothschildlerin faaliyetlerini denetlemeye çalıştı. 
• Diplomatik Temaslar: Abdülhamid, Rothschildlerle doğrudan değil, genellikle aracı kişiler veya Siyonist liderler (örneğin, Herzl) üzerinden temas kurdu. Bu temaslar, genellikle Osmanlı’nın borçlarını hafifletme önerileriyle sınırlı kaldı.

Rothschild ailesiyle ilişkiler, Osmanlı’nın mali sorunları ve Siyonist hareketin Filistin’deki faaliyetleri etrafında şekillenmiştir. Rothschildler, hem Osmanlı’nın borç yönetiminde dolaylı bir rol oynamış hem de Filistin’deki Yahudi yerleşimlerini finanse ederek Abdülhamid’in politikalarıyla çelişmiştir. Abdülhamid’in bu aileye ve Yahudi göçüne karşı tutumu, demografik dengeyi koruma, siyasi egemenliği sürdürme ve Filistin’in dini/stratejik önemini muhafaza etme kaygılarına dayanıyordu. Bu dönem, Filistin meselesinin modern tarihteki temellerini atan kritik bir süreçtir.[3]