Osmanlılar Döneminde Filistin’e Yahudi Göçü (2)

1.1 Avrupa’daki Antisemitizm

Yahudi kaynakları antisemitizmi şöyle tanımlamaktadır: Antisemitizm, Yahudi halkına karşı önyargı ya da nefret bağlamında şekillenmiş bir anlayıştır. Bu anlayış, bağnazlık ve ırkçılığın bir türüdür. Yahudi karşıtlığı, eskiden bu yana süre gelen yaygın önyargılara dayanmaktadır. Ancak “antisemitizm” kelimesi, çok daha yenidir. Bu kavram, ilk kez 1879 yılında Muhabir Wilhem Mart tarafından “Yahudiliğin Almanlığı Yenmesi Mezhepçi olmayan bir bakış açısından bakarak” başlıklı  Yahudi düşmanı bir yazısında kullanmıştı. Bu kavram Almanca  “Antisemitismus” kelimesinden gelerek dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. 

Yüzyıl boyunca, özellikle Rusya ve Doğu Avrupa’da Yahudilere yönelik artan antisemitizm, göçün temel itici gücü olmuştur. 1881’de Rusya’da Çar II. Alexander’ın suikastından sonra başlayan pogromlar (Pogrom kıyım demek olup; dinsel, etnik veya siyasi nedenlerle bir gruba karşı yapılan şiddet hareketleridir), Yahudilere yönelik şiddet ve ayrımcılığı artırmış; bu, “Birinci Aliya” (1881-1904) olarak bilinen göç dalgasını tetiklemiştir. 1892 yılına geldiğinde Yahudi karşıtı yeni kanunların uygulamaya konması Rusya Musevilerinin durumunun daha da kötüleşmesine sebep oldu.  Bu yasa sonucu Yahudiler Moskova’dan kovuldu ve ülkenin değişik bölgelerden yeni göç dalgaları ortaya çıktı. Doğu Avrupa’da ve özellikle Çarlık Rusya’sındaki Yahudiler içinse gerek devlet temelli baskılar gerekse Hristiyan toplum temelli çatışmalar artış gösterdi. Bu sebeple bölgedeki Yahudilerde tarihteki ilk temelli göç düşüncesini organize etme yönündeki çalışmaları üzerinde kışkırtıcı bir etki yaptı. ve teşkilatlanması filizlendi. Bu bağlamda ortaya çıkan Hovevei (Hibbat) Siyon (siyon severler) adlı grup, artan Rus baskısı karşısında Yahudilerin Filistin’e göç edip yerleşmesi fikrini seslendirmekle kalmayıp Siyonizm’in doğuşundan önce Filistin’e ilk önemli Yahudi göçünü gerçekleştirerek dalgalar halinde devam edecek olan sistemli göç (aliya) için örnek oluşturdu.

Yükseliş anlamına gelen Aliya, Yahudilerin bir gün kutsal topraklarına dönüş umudunu simgeler. İsrail Devleti tarafından yayınlanan Geri Dönüş Kanunu ile resmi bir kimlik kazandı. Kanun, İsrail topraklarına göç etmek isteyen Yahudilerin kayıtsız şartsız kabulünü ve vatandaşlık hakkı verilmesini öngörür.  Birçok dindar Yahudi tarafından aliya vaad edilmiş topraklara geri dönüş, Tanrı’nın Tora’da verdiği sözün gerçekleştirilmesi olarak kabul edilir. 

Bu dönem, Yahudiler için bir “kaçış” dönemidir. Örneğin, Rus Yahudilerinin Filistin’e yönelmesi, pogromların yoğunluğuna bağlı olarak hızlanmıştır. 19. Yüzyıldaki Aliya’lar şunlardır: 

1882 ve sonrasında yapılan aliyalar: Yahudi tarihinde yıl ve göç edilen ülke isimleriyle damgasını vurdu. İlk büyük göç, 1882- 1905 (Birinci aliya) yılları arasında Rus Yahudileri tarafından gerçekleştirildi. 35 bin kişi kutsal topraklara geldi, yerleşim bölgeleri kurdu. 

1904- 1914 (ikinci aliya) yıllarını arasında rakam daha da yükseldi. Başta Rusya’dan olmak üzere 40 bin Yahudi,  pogromlardan ve antisemitizm’den kutsal topraklara kaçtı. Sosyalist ve milliyetçi duygulara sahip grup, savunma birlikleri kurulması, İbranice’nin yeniden canlandırılması, Yahudi organizasyonların kurulması gibi önemli adımlar attı. İkinci aliya, kurulacak İsrail Devleti’nin bir nevi ön hazırlıklarını oluşturdu.

1919- 1923 (Üçüncü aliya) döneminin sonunda bölgedeki Yahudi nüfusu 90 bin’e ulaştı. Rus Yahudileri başta olmak üzere 40 bin göçmen bu dönemde İngiliz yönetimindeki topraklara ulaştı. İlber Ortaylı, antisemitizmin Yahudi göçünü hızlandırdığını ve Osmanlı’nın bu göçü siyasi bir mesele olarak görmeye başladığını belirtir. [1]

1.2. Siyonist Hareketin Yükselişi

Siyon, Ahd-i Atîk’te Kral Dâvûd tarafından fethedilip krallığın merkezi yapılan Kudüs şehri için kullanılmış bir isimdir (II. Samuel, 5/7). Zamanla kapsamı bütün İsrail topraklarını ifade edecek şekilde genişlemiştir. Siyon kelimesine dayanan Siyonizm ise Yahudi halkının “tarihî yurtlarına dönüşü” mânasında Filistin’de Yahudi devleti kurmayı hedefleyen siyasî hareketi belirtir.  

Siyonizm’in kurucusu olarak bilinen Theodor Herzl’in tarih sahnesine çıktığı. Ama aslında Herzl’den önce bu düşüncenin temelleri atılmaya ve bölgesel çalışmalar yapılmaya başlanmıştı. 1890’larda Avrupa’da ve diğer yerlerde Hibbat Siyon hızla şubeler açarak Yahudiler arasında yayıldı. Hareketin Avusturyalı önderlerinden Nathan Birnbaum ilk defa Siyonizm terimini ortaya attı. Dolayısıyla Herzl, Siyonizm’in teorisini kurup teşkilâtlandırırken kendi hareketini üzerine kuracağı bir öncü hareketi ve belli ölçüde siyasî bilinçlenmeye ulaşmış bir kitleyi hazır buldu.

1897’de Theodor Herzl’in öncülüğünde toplanan Birinci Siyonist Kongre, Filistin’de bir Yahudi yurdu kurmayı resmi bir hedef haline getirmiştir. Birinci Siyonizm Kongresi İsviçre'nin Basel şehrinde toplandı. 1896'da gazeteci Theodor Herzl, ''Der Judenstaat'' yani Yahudi Devleti adlı bir kitap yayınlamıştı ve kongrede bu kitaptaki fikirler tartışıldı. Herzl, Viyana'da yaşayan bir Yahudi'ydi. Yahudiler'in kendi devletini kurmasını savunuyordu. Özellikle Avrupa'daki Yahudi düşmanlığına karşı bu fikri geliştirmişti. Kongrenin sonunda, Basel Programı yayınlandı. Bu belgede, Filistin'de bir Yahudi vatanının kurulması ve Dünya Siyonizm Teşkilatı'nın bu amaca ulaşmak için faaliyete geçirilmesi öngörülüyordu. Siyonizm, dini ve milliyetçi bir motivasyonla Yahudileri Filistin’e çekmiş; bu hareket, Avrupa’daki Yahudi toplulukları arasında yankı bulmuştur. 

Herzl,  Osmanlı ile diplomatik girişimlerde de bulunur. Sultan ll. Abdulhamid ile de görüş fakat Sultan Filistin’de bir Yahudi Devleti’nin hatta bir yerleşim yerinin oluşmasına karşı çıkararak onun diplomatik girişimlerle Filistin’de bir devlet kurulması fikrinin çürümesine yol açar. Bu durum, Yahudilerin diplomasi dışı yollara da yönelmesine yol açacaktır. Öke, Siyonist hareketin Filistin’e göçü organize bir hedef haline getirdiğini ve Osmanlı ile gerilimlere yol açtığını belirtir.[2]