İsrail siyasetini derinden sarsan zorunlu askerlik tartışması, binlerce Ultra-Ortodoks Yahudi'nin (Haredi) Kudüs sokaklarını doldurmasıyla yeni bir boyut kazandı. Tevrat eğitimi gören gençlerin askere alınmasına karşı çıkan Harediler, hükümete karşı büyük bir protesto düzenlerken, koalisyon içindeki Haredi partiler de Başbakan Binyamin Netanyahu’ya açık bir rest çekti.
Gösterilere öncülük eden isimlerden biri olan Sefarad Hahamı Moshe Tzedaka, "Bu gösteriye katılmak büyük bir dini sorumluluktur" diyerek protestoları meşrulaştırdı. Bu gelişmeler ışığında, İsrail’de erken seçim tartışmaları yeniden gündeme gelirken, Yüksek Mahkeme’nin kararına rağmen hükümetin pasif kalması eleştiri topluyor.
Haredi Yahudiler neden askere gitmek istemiyor?
İsrail’de 18 yaşını dolduran her birey için askerlik zorunlu. Ancak, Ultra-Ortodoks Yahudi toplumu (Harediler), geleneksel olarak Tevrat eğitimi aldıkları için askerlikten muaf tutuluyordu. Yıllardır süren bu ayrıcalıklı durum, laik kesim ve devlet kurumları tarafından eleştiriliyor.
İsrail Yüksek Mahkemesi, 2024 Haziran’ında aldığı kararda bu muafiyetin yasal dayanağı olmadığını belirterek, Haredi erkeklerin de askere alınması gerektiğine hükmetmişti. Bu karar, hükümetin Haredi koalisyon ortaklarıyla ilişkisini tehlikeye atan siyasi bir krize dönüştü.
Moshe Tzedaka’nın çağrısıyla binler Batı Kudüs’te toplandı
Yeşiva Hahamı Moshe Tzedaka, yayınladığı videoda topluluğa çağrıda bulunarak protestoya katılmanın "büyük bir dini görev" olduğunu vurguladı. Bu çağrı karşılık buldu ve binlerce Haredi Yahudi, Batı Kudüs’teki Bar-Ilan Caddesi'nde toplandı.
Göstericiler, askerlik celplerine karşı sloganlar atarken, "Tevrat bizim kalkanımızdır" gibi ifadelerle dini eğitimin önemine dikkat çekti. Protestonun barışçıl geçmesine rağmen, siyasi etkilerinin oldukça sert olması bekleniyor.
Zorunlu askerlik yasası koalisyon krizini tetikledi
Başbakan Netanyahu liderliğindeki hükümetin en hassas dengelerinden biri, Ultra-Ortodoks partilerle kurulan ittifak. Ancak bu denge, zorunlu askerlik meselesi nedeniyle ciddi şekilde sarsılmış durumda.
Birleşik Tevrat Yahudiliği lideri Yitzhak Goldknopf, celp gönderilen Yeşiva öğrencilerine karşı yaptırımların kaldırılmasını istedi.
Aynı partiden Moshe Gafni, zorunlu askerliği muaf tutan yasa geçirilmezse, mart ayında bütçeyi onaylamayacaklarını duyurdu.
Şas Partisi de bu tehdide destek verdi.
Bu çıkışlar, hükümetin devamlılığı açısından erken seçim olasılığını masaya getirdi. İsrail basınına göre, bütçenin onaylanmaması hükümetin düşmesi anlamına geliyor.
Netanyahu ve kabine içinde tartışmalar yaşandı
Netanyahu’nun liderliğinde toplanan bakanlar kurulunda, zorunlu askerlik yasası nedeniyle ciddi bir tartışma yaşandığı bildirildi. Özellikle koalisyon içi çatışmaların, karar alma süreçlerini tıkadığı ve bazı bakanların tepkili olduğu belirtiliyor.
İsrail Maliye Bakanı ve aşırı sağcı lider Bezalel Smotrich, Haredi liderlerin tutumunu eleştirerek, hükümetin düzenli işleyişini sekteye uğrattıkları yönünde mesajlar paylaştı. Smotrich, X sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Goldknopf’un tavrını "sorumsuzca" olarak değerlendirdi.
Kaç Haredi askere çağrıldı, kaç kişi muaf?
Hükümet verilerine göre, askerliğe uygun yaklaşık 80 bin Haredi erkek bulunuyor. Ancak şimdiye kadar yalnızca 24 binine celp gönderildi. Geri kalanların, 2025-2026 askerlik yılı için temmuz ayından itibaren çağrılacağı ifade ediliyor.
Yasa çıkmadığı sürece bu grubun askere alınması zorunlu hale gelecek. Haredi toplumu ise bunun dini özgürlüklerine aykırı olduğunu savunarak, gösterilerle tepki göstermeye devam ediyor.
Harediler neden bu kadar etkili?
İsrail siyasetinde Haredi partilerin etkisi oldukça yüksek. Az sayıda milletvekiliyle bile koalisyon hükümetlerinin kaderini belirleyebiliyorlar. Seçmen sadakati yüksek olan bu topluluklar, hem dini hem siyasi alanda belirleyici olmayı sürdürüyor.
Bu nedenle, Netanyahu'nun elinde kalan birkaç manevra alanı bulunuyor. Ancak hem iç kamuoyu hem de yargı kararlarıyla karşı karşıya kalan hükümetin nasıl bir yol izleyeceği belirsizliğini koruyor.
