Türkiye’de SGK’dan maaş alan emekli, dul ve yetim sayısı 17 milyona yaklaşırken, toplam emekli sayısı birçok ülkenin nüfusunu geride bıraktı. Artan mali yük ve bozulan aktüeryal denge nedeniyle hükümet, emekli maaş sisteminde kapsamlı bir reform için düğmeye bastı. Kurulan komisyon, maaş farklılıklarını ve eşitsizlikleri gidermek üzere çalışmalarını sürdürüyor.
ÜÇLÜ HESAPLAMA SİSTEMİ TARTIŞMA KONUSU
Mevcut sistemde emekli maaşları 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı dönem üzerinden hesaplanıyor. Her dönem için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve katsayılar uygulanıyor. Bu durum, özellikle 1999 öncesi uzun süre çalışmış emeklileri avantajlı hale getirirken, maaşlar arasında dengesizlik yaratıyor. Uzmanlar, tek bir hesaplama formülü ve sabit ABO ile sistemin sadeleştirilmesi gerektiğini belirtiyor.
MAAŞ ARTIŞLARINDA FARKLILIK SORUNU
SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon oranında zam alırken, memur emeklileri toplu sözleşme hükümlerine göre artış görüyor. Bu farklılık, maaş erimelerine yol açıyor. Komisyon, tüm emekliler için ortak bir artış formülü veya maaşların aylık enflasyona göre güncellenmesi üzerinde çalışıyor.
PRİM GÜN SAYISI VE MAAŞ İLİŞKİSİ
Mevcut sistemde yatırılan prim tutarı, gün sayısından daha etkili. Bu nedenle uzun süre çalışan bazı kişiler, daha az gün çalışmış olanlardan daha düşük maaş alabiliyor. Orta Vadeli Program’da yer alan düzenlemeler, gün sayısının maaş hesaplamasında daha belirleyici olmasını ve çalışma süresini teşvik etmeyi hedefliyor.
GÜNCELLEME KATSAYISI VE YIL FARKI
Emekli olunan yıl ile bir sonraki yıl arasında maaş farkları, güncelleme katsayısının enflasyon ve büyüme oranlarına bağlı olarak değişmesinden kaynaklanıyor. Uzmanlar, sabit bir katsayı ile yıllar arasındaki farklılığın azaltılabileceğini belirtiyor.
TABAN MAAŞ TARTIŞMASI
2019’dan bu yana uygulanan taban maaş düşük aylık alan emekliler için avantaj sağlarken, hemen üzerindeki aylıklarla makas oluşmasına yol açtı. Çözüm önerileri arasında taban maaşın kaldırılıp kök maaşlara kademeli artış yapılması veya taban maaş sürerken üst dilimlere de kademeli artış getirilmesi yer alıyor.
SSK VE BAĞ-KUR FARKLILIĞI
2008 reformuyla kurumlar SGK çatısı altında birleşse de norm birliği tam sağlanamadı. Bağ-Kur’da 9 bin gün olan prim şartı ile SSK uygulamaları arasında fark devam ediyor. Komisyon, Bağ-Kur prim şartını 7 bin 200’e düşürmeyi ve maaş bağlama sistemini eşitlemeyi gündemine aldı.
Kapsamlı reform paketinin, komisyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından kamuoyuna sunulması bekleniyor.
