COP31 Dünya Liderler Zirvesi Antalya’da başladı
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31’inci Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında düzenlenen Dünya Liderler Zirvesi, Antalya’da başladı. 9-20 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilen konferans çerçevesindeki zirveye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ev sahipliği yaptı.
COP31 Alanı’nın Mavi Bölgesi’nde bulunan Anadolu Salonu’nda gerçekleştirilen zirvede, dünya liderleri iklim değişikliğiyle mücadele, küresel sıcaklık artışı, yenilenebilir enerji yatırımları ve iklim finansmanı gibi başlıklarda değerlendirmelerde bulundu.
Zirvede konuşan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, iklim krizinin giderek ağırlaşan sonuçlarına dikkat çekerek mevcut politikaların küresel ısınmayı sınırlandırmak için yeterli olmadığını ifade etti.
“İklim krizi bizim önümüze geçiyor”
İklim değişikliğiyle mücadelede öncelikle bilimsel gerçeklerin kabul edilmesi gerektiğini belirten Guterres, küresel emisyonların ve sıcaklık değerlerinin endişe verici seviyelere ulaştığını söyledi.
2025 yılında sera gazı emisyonlarının tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktığını belirten BM Genel Sekreteri, son dört yılın kayıtlara geçen en sıcak dört yıl olduğuna işaret etti. Fosil yakıt sektörünün yüksek kazanç elde etmeyi sürdürdüğünü dile getiren Guterres, iklim felaketlerinin insanların yaşamlarını, geçim kaynaklarını ve ülke ekonomilerini doğrudan etkilediğini vurguladı.
Guterres, "İklim konusundaki ilk görevimiz gerçeği söylemektir. Acı gerçek şu ki iklim krizi bizim önümüze geçiyor. 2025 yılında emisyonlar tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Sıcaklık rekorları kırılmaya devam ediyor. Son dört yıl, kayıtlara geçen en sıcak dört yıl oldu. Fosil yakıt çıkarları ise gezegenimizi öldürürken büyük kazançlar elde etmeye devam ediyor. İklim felaketleri dünyanın dört bir yanında insanların hayatlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri ağır biçimde etkiliyor. Bu, karşılıklı ve kaçınılmaz yıkıma giden bir yoldur" dedi.
Paris Anlaşması kapsamında belirlenen küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefine de değinen Guterres, bilimsel verilerin bu sınırın aşılmasının artık kaçınılmaz olduğunu gösterdiğini söyledi. Ancak bu durumun iklim mücadelesinden vazgeçilmesi anlamına gelmediğini belirten Guterres, aşımın ne kadar yüksek olacağının ve ne kadar süreceğinin alınacak önlemlerle değiştirilebileceğini ifade etti.
Guterres, "On bir yıl önce Paris’te dünya, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma sözü verdi. Bilim bize artık bu sınırın aşılmasının kaçınılmaz olduğunu söylüyor. Ancak bilim bize teslim olmamızı söylemiyor. Daha güçlü mücadele etmemizi söylüyor. Gerçek şu ki bu aşımın ne kadar yüksek, ne kadar uzun süreli ve ne kadar yıkıcı olacağını belirleme gücüne sahibiz. Bu aşımın kalıcı bir mahkumiyet değil, geçici bir sınır ihlali olmasını sağlayabiliriz. Bunun için liderlik gerekiyor" ifadelerini kullandı.
İklim mücadelesinin yalnızca sıcaklık değerleriyle sınırlı olmadığını vurgulayan BM Genel Sekreteri, alınacak kararların gelecek kuşakların yaşam koşullarını da belirleyeceğini dile getirdi.
Guterres’ten fosil yakıt sektörüne sert eleştiri
Konuşmasında yenilenebilir enerji alanındaki gelişmelere dikkat çeken Guterres, son 10 yılda güneş enerjisi ve elektrikli otomobil kullanımında önemli ilerlemeler kaydedildiğini belirtti.
Güneş enerjisinin 10 yıl önce dünya elektrik üretiminin yalnızca yüzde 1’ini karşıladığını hatırlatan Guterres, geçen yıl küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünün güneş enerjisi tarafından karşılandığını söyledi.
Elektrikli otomobil satışlarında da belirgin bir yükseliş yaşandığını ifade eden Guterres, 10 yıl önce satılan her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğunu, bu yıl ise oranın yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini kaydetti.
Temiz enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretimi için en ucuz kaynak haline geldiğini belirten Guterres, fosil yakıt ithalatına bağımlılığın ülkeleri ekonomik açıdan kırılgan hale getirdiğini söyledi.
İnsanlığın yaklaşık dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını vurgulayan Guterres, enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların ve uluslararası çatışmaların yaşam maliyetleri üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu ifade etti.
Fosil yakıtlardan adil ve düzenli şekilde çıkış yapılması gerektiğini belirten Guterres, sektörün bu dönüşümü geciktirmek için çeşitli yöntemlere başvurduğunu savundu.
BM Genel Sekreteri, "Ancak karşı karşıya olduğumuz zorluğun boyutunu küçümsemeyelim. Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var. Onların stratejisi basit: Bilimi çarpıtmak. Politikaları geciktirmek. Eylemleri geciktirmek. Hesap verebilirliği geciktirmek. Artık bu alışkanlıktan kurtulmanın ve fosil yakıt bağımlılığına son vermenin zamanı geldi." ifadelerini kullandı.
“Dünya çok yavaş ilerliyor”: Emisyonların azaltılması için acil çağrı
Küresel sera gazı emisyonlarının her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında azaltılması gerektiğini belirten Guterres, ülkelerin mevcut iklim planlarının bu hedefi karşılamaktan uzak olduğunu söyledi.
Ulusal iklim planlarının tamamen uygulanması halinde dahi dünyanın bu yüzyılın sonunda 2,5 derecenin üzerinde sıcaklık artışıyla karşı karşıya kalabileceğini belirten Guterres, bunun geri dönüşü olmayan çevresel eşiklerin aşılmasına yol açabileceği uyarısında bulundu.
İklim politikalarının çok daha hızlı hayata geçirilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, "Bu planlar tamamen uygulansa bile dünya, bu yüzyılın sonunda 2,5 derecenin üzerinde bir sıcaklık artışıyla karşı karşıya kalacak. Bu süreçte tehlikeli ve geri dönüşü olmayan kritik eşikler aşılacak. Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Artık harekete geçme ya da kavrulma zamanı" ifadelerini kullandı.
Guterres, iklim krizinin yalnızca çevresel bir sorun olarak değerlendirilmemesi gerektiğini, ekonomik ve toplumsal sonuçlarının da dikkate alınmasının zorunlu olduğunu belirtti.
Gelişmekte olan ülkeler için iklim adaleti vurgusu
BM Genel Sekreteri, konuşmasının önemli bölümünü gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadelede karşılaştığı finansman sorunlarına ayırdı.
Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisini oluşturmasına rağmen küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden daha azını alabildiğini belirten Guterres, bu ülkelerin finansmana erişirken gelişmiş ekonomilere kıyasla iki ila üç kat daha yüksek borçlanma maliyetleriyle karşılaştığını söyledi.
İklim değişikliğiyle mücadelede ülkeler arasında adil bir yük paylaşımının önemine dikkat çeken Guterres, "İklim adaleti, önümüzdeki on yılın belirleyici mücadelesidir. Ülkelerden ekonomilerini dönüştürmelerini isterken, bunu gerçekleştirecek imkanları onlardan esirgeyemeyiz" dedi.
Gelişmiş ülkelerin emisyonlarını daha hızlı azaltması, finansman ve teknoloji desteği sağlaması gerektiğini belirten Guterres, yükselen ekonomilerin yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırmasını, gelişmekte olan ülkelerin ise iklim değişikliğine uyum için daha kapsamlı destek almasını istedi.
Bu kapsamda ortak sorumluluk ve farklılaştırılmış yükümlülükler ilkesinin uygulanması gerektiğini vurguladı.
Guterres’ten yeni kömür ve petrol projelerine karşı çıkış
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın son Emisyon Açığı Raporu’na değinen Guterres, 2035 yılına kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini söyledi.
Aynı dönemde emisyon azaltım teknolojileri uygulanmayan kömür kaynaklı elektrik üretiminin en az yüzde 75 azaltılması gerektiğini belirten Guterres, 2040 yılına kadar bu tür kömürden elektrik üretiminin neredeyse tamamen sona erdirilmesi çağrısında bulundu. Petrol ve doğal gaz kullanımının da yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini ifade etti.
Enerji dönüşümünün çalışanları ve toplumları koruyacak şekilde planlanması gerektiğini kaydeden Guterres, hükümetlere yeni kömür projelerinden ve 1,5 derece hedefini daha da zorlaştıracak petrol ve doğal gaz altyapılarından uzak durma çağrısı yaptı.
Guterres, "Bu süreç, çalışanları ve toplumları koruyarak fosil yakıtlardan uzaklaşmayı sağlayacak güvenilir ulusal yol haritalarıyla başlamalıdır. Bu şu anlama geliyor: Yeni kömür projelerine hayır. 1,5 derece hedefini daha da ulaşılmaz hale getirecek yeni petrol ve doğal gaz altyapılarına hayır. Metan emisyonlarının keskin biçimde azaltılması. Yenilenebilir enerjinin, elektrik şebekelerinin, enerji depolama sistemlerinin ve temiz elektrifikasyonun son derece hızlı biçimde yaygınlaştırılması. Ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunması. Önümüzde bir tercih var: Ya bu adil geçişi planlayacağız ya da bunun bedelini kaos ve kaybedilen geçim kaynaklarıyla ödeyeceğiz." ifadelerini kullandı.
“1,3 trilyon dolarlık hedef gelişmekte olan ülkelere ulaşmalı”
İklim değişikliğine uyum çalışmalarının artık birçok ülke için hayati önem taşıdığını belirten Guterres, erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması ve toplumların sel, kuraklık ile yükselen deniz seviyelerine karşı korunması gerektiğini söyledi.
İklim finansmanının yalnızca taahhütlerden ibaret kalmaması gerektiğini vurgulayan BM Genel Sekreteri, kaynakların ihtiyaç sahibi ülkelere gerçekten ulaştırılması çağrısında bulundu.
Gelişmiş ülkelerin 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolar finansman sağlanmasına öncülük etmesi gerektiğini belirten Guterres, aynı tarihe kadar iklim değişikliğine uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması için somut adımlar atılmasını istedi.
Guterres, "Finansman yeterli, uygun maliyetli ve kolay erişilebilir olmalıdır. Gelişmiş ülkeler, 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasına öncülük etmelidir. Aynı tarihe kadar iklim değişikliğine uyum finansmanını en az üç katına çıkarmak için açık kilometre taşları içeren somut planlar ortaya koymalıdır. 1,3 trilyon dolarlık hedef, gelişmekte olan ülkelere gerçekten ulaşan finansmana dönüşmelidir" dedi.
Çok taraflı kalkınma bankalarının finansman katkılarını artırması, özel yatırımların harekete geçirilmesi ve kırılgan ülkelerin ihtiyaçlarına uygun destek mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini de sözlerine ekledi.
“Kirletenler bedelini ödemelidir”
Guterres, fosil yakıt şirketlerinin elde ettiği yüksek kârlarla iklim felaketlerinin ardından oluşan zararları karşılamak için ayrılan kaynaklar arasındaki farkın dikkat çekici boyutlara ulaştığını söyledi.
Dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kâr elde ettiğini belirten Guterres, Kayıp ve Zarar Fonu’na aktarılan yaklaşık 600 milyon doların bu şirketlerin yaklaşık 14 saatte elde ettiği kazanca denk geldiğini ifade etti.
Fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarının vergilendirilmesi ve elde edilen gelirlerin iklim felaketlerinden etkilenen kırılgan ülkelerin toparlanmasında kullanılması gerektiğini savunan Guterres, "Bu miktar, söz konusu şirketlerin yaklaşık 14 saatte elde ettiği kara eşit. Artık hükümetlerin bu olağanüstü karları vergilendirmesinin ve elde edilen gelirleri kırılgan ülkelerin toparlanmasına yardımcı olmak için kullanmasının zamanı geldi. Kirletenler bedelini ödemelidir" ifadelerini kullandı.
Guterres: “Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim”
Konuşmasının sonunda iklim değişikliğiyle mücadele eden kişi ve kuruluşlara seslenen Antonio Guterres, iklim eylemi talep edenlerin güçlü ekonomik çıkar gruplarına karşı önemli bir mücadele yürüttüğünü söyledi.
Uluslararası iş birliğinin önemine de değinen Guterres, ülkelerin her konuda aynı görüşte olmasının gerekmediğini ancak tek başlarına çözemeyecekleri sorunlarda ortak hareket etmelerinin zorunlu olduğunu belirtti.
Gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlatan Guterres, iklim kriziyle mücadeleyi sürdüreceğini vurgulayarak konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
"Gelecek yıldan itibaren artık Genel Sekreter olmayacağım. Ancak şundan emin olabilirsiniz: Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim. Ve bu gerçek uğruna mücadele etmekten vazgeçmeyeceğim. Sizinle omuz omuza duracağım. Bir savunucu ve bir müttefik olarak. Gelin, iklim krizi hakkındaki gerçeği söylemeye devam edelim. Bu gerçeğin gerektirdiği eylemleri talep etmeye devam edelim. Ve elimizde olduğunu bildiğimiz sürdürülebilir gelecek için mücadele etmeye devam edelim. Bu yolun her adımında sizinle birlikte olacağım."
Guterres’in COP31’deki açıklamaları, fosil yakıtlardan çıkış, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması ve gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanına erişimi konularını zirvenin öne çıkan başlıkları arasına taşıdı.
