Ayakkabıcılığa 1969 yılında Trabzon’da çırak olarak başlayan İsmail Aslan, 57 yıllık meslek hayatında zanaatın geçirdiği değişime tanıklık etti. Sakarya’ya 1974 yılının sonunda gelen ve tarihi Uzun Çarşı’daki küçük dükkânında 35 yıldır çalışan Aslan, el emeğine dayalı ustalığın giderek kaybolduğunu belirtti.
“Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı”
Mesleğe başladığı yıllarda ustalığın yalnızca ayakkabı yapmayı ve tamir etmeyi öğrenmekten ibaret olmadığını anlatan Aslan, eski çıraklık geleneğinde ahlak ve terbiyenin ön planda tutulduğunu söyledi.
Aslan, o dönemde ayakkabıların tamamen el işçiliğiyle üretildiğini belirterek, "Artık eski sanat ve sanatkarlar yok. Biz ayakkabıyı komple elde yapıyorduk, ilaçsız, çivisiz şekilde. Şimdi böyle bir sanat ve sanatkar yok. Böyle bir malzeme de yok. Malzemeyi işleyecek usta da yok, usta bulunsa malzeme yok." dedi.
Çıraklık anlayışının da değiştiğini ifade eden Aslan, geçmişte ailelerin çocuklarını ustaların yanına meslek öğrenmeleri için bıraktığını hatırlattı. Bugün ise çırak adaylarının ilk olarak alacakları ücreti sorduğunu dile getirdi.
Eski ustaların meslek ahlakına büyük önem verdiğini vurgulayan Aslan, "Ahlak ve terbiye öğretiyorlardı, takımların ismini öğretiyorlardı." diye konuştu.
Ustalığın ayrıntılarının zamanla öğrenildiğini belirten Aslan, "Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı." sözleriyle eski geleneği anlattı.
“Usta da kalmıyor, ayakkabı yaptıran da olmuyor”
Ayakkabı tamirine yönelik talebin de yıllar içinde azaldığını söyleyen Aslan, tüketim alışkanlıklarının değiştiğine dikkat çekti. Eskiden ayakkabıların tamir edilerek uzun süre kullanıldığını, bugün ise yenisini almanın tercih edildiğini belirtti.
Aslan, "İnsanlar ’eskit yenisini al’ şeklinde yaşıyor. Tamir işi de bitti zaten. Usta da kalmıyor, ayakkabı yaptıran da olmuyor. Ben bu meslekle 6 çocuk büyüttüm, 8 de torun var. Ekmeğimiz çıkıyor, eski işimiz olduğu için bırakamıyoruz" ifadelerini kullandı.
“10 sene sonra ayak hastalıkları kol gezer”
Fabrikasyon üretimin el işçiliğini geri plana ittiğini savunan Aslan, meslekte kullanılan geleneksel aletlerin bile yeni kuşaklar tarafından yeterince tanınmadığını söyledi.
Aslan, "İmalat fabrikalaştı zaten. ’Ben kalfayım’ diyenler de aletlerin ismini bilmiyorlar. Aletlerle pek işi olmuyor ama bu aletler elinin bir parçasıydı." dedi.
Fabrikasyon ayakkabıların malzemelerine ilişkin endişelerini de dile getiren usta, "Bu gidişle 10 sene sonra ayak hastalıkları bu ülkede kol gezer. Çünkü petrol atığı ve pisliğinden yapılan spor ayakkabılar var. Deri ayakkabı unutuldu artık" ifadelerini kullandı.


