Bu yılki Nobel Kimya Ödülü’nün sahipleri, İsveç’in başkenti Stockholm’de bulunan İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nde düzenlenen basın toplantısıyla açıklandı.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons, ödülün kimyanın bir molekülün ayna görüntülerinden birini seçmesini sağlayan süreçlerin anlaşılmasına yönelik olduğunu belirtti.
Moons, basın toplantısında şu ifadeleri kullandı:
“Bu yılki ödül, kimyanın bir molekülün ayna görüntülerinden birini seçmesini sağlamakla ilgili. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Kimya Ödülü’nü, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkileri ve otokatalizi keşfetmeleri nedeniyle Henri Kagan ve Kenso Soai’ye vermeye karar verdi”
Nobel ödüllü keşif: Kimya neden tek bir ayna görüntüsünü seçiyor?
Nobel Kimya Ödülü Komitesi Başkanı Heiner Linke, bu yılki ödülün kimyanın temel ilkeleriyle ilgili olduğunu söyledi. Moleküllerin bazılarının birbirinin ayna görüntüsü olan iki farklı biçimde bulunabildiğine dikkat çeken Linke, bu yapıların “kiral” olarak adlandırıldığını anlattı.
Linke, özellikle ilaçlarda kullanılan birçok etkin molekülün kiral yapıya sahip olduğunu belirterek, molekülün bir biçiminin tedavi edici olurken diğer biçiminin etkisiz veya bazı durumlarda zararlı olabileceğine işaret etti.
Linke, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Bu yılki ödül, kimyanın temel ilkeleriyle ilgili. Birçok molekül, iki farklı biçimde bulunur. Ellerim gibi, birbirlerinin ayna görüntüsü gibidirler. Birbirlerine benzerler ama aynı değildirler. Ellerimi üst üste koyduğumda, tam olarak örtüştüremem. Bu moleküllere Yunancada ‘el’ anlamına gelen kelimeden türetilen ‘kiral’ (chiral) adı veriliyor. İlaçlarda kullanılan birçok etkin molekül de kiraldir. Molekülün bir biçimi tedavi edici etki gösterirken, diğer biçimi etkisiz olabilir ve bazı durumlarda zararlı bile olabilir. Kiralitenin kimyadaki bu önemi, önemli bir soruyu gündeme getiriyor. Bu nasıl ortaya çıkabiliyor? Kimya, iki ayna görüntüsünden birini nasıl seçiyor”
“Yüz seneyi aşkın zamandır çözülemeyen kimya bilmecesine yanıt getirdi”
Henri Kagan ve Kenso Soai’nin çalışmalarının, başka kiral moleküller kullanılmadan yalnızca bir ayna görüntüsünün oluşturulabildiği kimyasal tepkimelerin geliştirilmesinin önünü açtığı belirtildi.
Heiner Linke, iki bilim insanının çalışmalarının homokiralitenin kendiliğinden nasıl ortaya çıkabileceğine ilişkin uzun süredir devam eden soruya yanıt sunduğunu belirtti.
Linke, şu ifadeleri kullandı:
“Bu yılın ödülünün sahipleri, başka kiral moleküller kullanmadan yalnızca bir ayna görüntüsünü oluşturan bir kimyasal tepkimenin geliştirilmesini sağladı. Bu, milyarlarca yıl önce yaşamın kiralitesini ortaya çıkaran süreçlerden bu yana ilk kez gerçekleşti. Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz seneyi aşkın zamandır çözülemeyen bir kimya bilmecesine yanıt getirdi. Homokiralite kendiliğinden nasıl ortaya çıkabilir? Geliştirdikleri kimyasal tepkimeler olağanüstü”
Açıklamada, iki bilim insanının keşiflerinin özellikle ilaç üretiminde kullanılacak kimyasal tepkimeleri tasarlayan kimyagerler açısından belirleyici olduğu kaydedildi.
Kenso Soai’nin çalışmalarıyla özdeşleşen ve bilim dünyasında “Soai tepkimesi” olarak bilinen kimyasal tepkime de bu alandaki önemli gelişmeler arasında yer alıyor.
Kenso Soai: “Bu, hayatımın en heyecan verici günü”
Nobel Kimya Ödülü’nü Henri Kagan ile paylaşacak olan Japon kimyager Kenso Soai, ödülün açıklanmasının ardından basın toplantısına telefonla bağlandı.
Soai, Nobel Ödülü’nü Kagan ile paylaşmaktan büyük mutluluk duyduğunu belirterek, şu ifadeleri kullandı:
“Bu, hayatımın en heyecan verici günü. Bu ödülü Profesör Henri Kagan ile paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyorum”
Soai ayrıca Nobel Ödülü haberini aldığı sırada alışveriş yaptığını anlattı.
Henri Kagan ve Kenso Soai ödülü paylaşacak
1930 yılında Fransa’da doğan Henri Kagan, Fransa’nın Orsay kentindeki Paris-Sud Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürürken, 1950 yılında Japonya’da doğan Kenso Soai ise Tokyo Bilim Üniversitesi’nde çalışmalarına devam ediyor.
İki bilim insanı, toplam 12 milyon İsveç kronu tutarındaki para ödülünü eşit olarak paylaşacak.
2026 Nobel Kimya Ödülü, bu yıl Nobel ödülleri kapsamında açıklanan üçüncü ödül oldu.
Nobel ödülleri, İsveçli iş insanı ve mucit Alfred Nobel’in vasiyeti doğrultusunda oluşturuldu. 1901 yılından bu yana bilim, edebiyat ve barış alanlarında verilen ödüllere 1968 yılında İsveç Merkez Bankası tarafından oluşturulan Nobel Ekonomi Ödülü de eklendi.
