Ulusa sesleniş konuşmasında ülkenin ekonomik büyümesine, elektrik üretim kapasitesine ve uzun vadeli enerji stratejisine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Tokayev, Kazakistan’ın mevcut elektrik üretiminin gelecekteki ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kaldığını belirtti. Rusya ve Çin merkezli şirketlerin nükleer enerji projelerinde rol üstlenmesinin gündemde olduğunu kaydeden Tokayev, tüm görüşmelerin Kazakistan’ın ulusal çıkarları gözetilerek yürütülmesi gerektiğinin altını çizdi.
Balkaş Nükleer Santrali için 2027 hedefi
Kazakistan’ın nükleer enerji planlarında öne çıkan Balkaş Nükleer Santrali için inşaat çalışmalarının 2027 yılında başlaması gündeme geldi. Cumhurbaşkanı Tokayev, ülkedeki enerji ihtiyacının karşılanması ve uzun vadeli elektrik üretim kapasitesinin artırılması açısından nükleer santrallerin önemli bir yere sahip olduğunu ifade etti.
Tokayev, Balkaş ve Moyınkum projelerinin ilerletilmesine ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Balkaş Nükleer Santrali’nin inşaatına gelecek yıl başlamanın mümkün, hatta gerekli olduğuna ve Moyınkum Nükleer Santrali’nin inşaatına da en kısa sürede başlamak için kapsamlı bir işbirliği anlaşması imzalanması gerektiğine inanıyorum"
Bu açıklama, Kazakistan’ın nükleer enerji yatırımlarını hızlandırma hedefini ortaya koyuyor. Bununla birlikte, Balkaş Nükleer Santrali’nin inşaatına 2027’de başlanması mevcut açıklamaya göre bir hedef ve değerlendirme niteliği taşıyor; kesinleşmiş bir inşaat başlangıç tarihi olarak değerlendirilmemeli.
Kazakistan’ın elektrik üretimi neden yetersiz kalıyor?
Tokayev, ülkenin enerji ihtiyacının ekonomik büyümeyle birlikte artacağına dikkat çekti. Kazakistan’ın yıllık elektrik üretiminin 123 milyar kilovatsaat düzeyinde olduğunu belirten Cumhurbaşkanı, mevcut kapasitenin sanayi, inşaat, tarıma dayalı sanayi ve dijitalleşme hedefleri açısından yeterli olmadığını söyledi.
Tokayev, elektrik üretiminin ülkenin gelecekteki ekonomik ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için yeni yatırımlar yapılması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:
"Kazakistan, 123 milyar kilovatsaat elektrik üretiyor. Sanayisi, inşaat sektörü ve tarıma dayalı sanayisi gelişmekte olan, en önemlisi ekonominin tamamen dijitalleşmesini ve yapay zekanın toplumsal yaşamın tüm alanlarına entegre edilmesini hedefleyen bir ülke için mevcut elektrik üretiminin son derece yetersizdir"
Kazakistan yönetimi, artan elektrik talebini karşılamak için yalnızca yeni santrallerin kurulmasını değil, mevcut enerji altyapısının da yenilenmesini hedefliyor. Tokayev, 2029 yılına kadar enerji fazlasına ulaşılması gerektiğini belirtti. Bu doğrultuda mevcut elektrik santrallerinin modernizasyonu ve elektrik iletim hatlarının yenilenmesi de planlanan çalışmalar arasında bulunuyor.
Nükleer enerji yatırımları, Kazakistan’ın uzun vadeli elektrik üretim kapasitesini artırma planının önemli bileşenlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Balkaş Nükleer Santrali’ni Rus Rosatom inşa edecek
Kazakistan’ın ilk nükleer santrali olarak planlanan Balkaş projesinde Rusya merkezli Rosatom şirketi öne çıkıyor. Proje kapsamında iki adet VVER-1200 tipi reaktör ünitesinin kurulması öngörülüyor.
Santralin inşasına yönelik yol haritası 2025 yılında imzalanmıştı. Projenin inşaat sürecinin yaklaşık 11 yıl sürmesi ve tesisin 2035-2036 yıllarında tamamlanması bekleniyor.
Balkaş Nükleer Santrali için saha araştırmaları da başlatıldı. Balkaş Gölü kıyısındaki Ulken köyü yakınlarında keşif çalışmaları 8 Ağustos 2025’te başladı. Projenin ilerlemesiyle birlikte bölgenin Kazakistan’ın nükleer enerji altyapısında önemli bir merkez haline gelmesi hedefleniyor.
İki VVER-1200 reaktörünün kurulmasının planlandığı santral, ülkenin uzun vadeli elektrik arzına katkı sağlaması beklenen büyük ölçekli enerji yatırımlarından biri olarak değerlendiriliyor. Ancak tesisin tamamlanması ve elektrik üretimine başlaması, inşaat ve devreye alma takvimine bağlı olacak.
Moyınkum Nükleer Santrali için Çinli şirket gündemde
Kazakistan’ın nükleer enerji programı Balkaş projesiyle sınırlı değil. Ülkede planlanan ikinci nükleer santral olan Moyınkum için de hazırlıklar gündemde bulunuyor.
Moyınkum Nükleer Santrali’nin iki adet 1200 megavatlık üniteye sahip olması planlanıyor. Balkaş Gölü çevresinde inşa edilmesi öngörülen proje için Çin merkezli CNPC, öncelikli ortak olarak değerlendiriliyor.
Cumhurbaşkanı Tokayev, Balkaş ve Moyınkum projelerinin ilerletilmesinin önemine işaret ederken ikinci santralin inşaatına mümkün olan en kısa sürede başlanabilmesi için kapsamlı bir iş birliği anlaşmasının imzalanması gerektiğini söyledi.
Kazakistan’ın Rusya ve Çin merkezli şirketlerle yürüttüğü görüşmeler, ülkenin nükleer enerji alanındaki uluslararası ortaklıklarının önemini ortaya koyuyor. Bununla birlikte, projelerdeki nihai anlaşmaların ve uygulama koşullarının Kazakistan’ın ulusal çıkarları doğrultusunda belirlenmesi gerektiği vurgulanıyor.
Tokayev’den Rusya ve Çin mesajı: Teknoloji transferi önemli
Tokayev, nükleer santrallerin yalnızca elektrik üretimi açısından değil, Kazakistan’da yüksek teknoloji endüstrilerinin geliştirilmesi bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Cumhurbaşkanı, projelerde yer alacak yabancı ortakların ülkede yüksek teknoloji üretiminin kurulmasına katkı sağlamasını, nükleer enerji alanındaki bilgi ve uzmanlığın Kazakistan’a aktarılmasını ve yerli nükleer uzmanların yetiştirilmesini önemli hedefler arasında gösterdi.
Tokayev, Rus ve Çin şirketlerinden çeşitli teklifler aldıklarını belirterek şu açıklamada bulundu:
"Rus ve Çinli şirketlerden bu tür teklifler alıyoruz. Elbette, her müzakere pozisyonunun Kazakistan’ın ulusal çıkarları göz önünde bulundurularak dikkatlice hazırlanması ve üzerinde anlaşılması gerekiyor"
Bu yaklaşım, Kazakistan’ın nükleer enerji yatırımlarını yalnızca yabancı şirketlerin üstlendiği inşaat projeleri olarak görmediğini, aynı zamanda teknoloji transferi ve uzman yetiştirme hedefleriyle ilişkilendirdiğini gösteriyor.
Kazakistan stratejik uranyum rezervi oluşturmayı değerlendiriyor
Dünyanın önemli uranyum üreticileri arasında bulunan Kazakistan, nükleer enerji kapasitesini genişletmeyi planlarken uzun vadeli yakıt tedarikini de gündemine aldı.
Tokayev, santrallerin onlarca yıl boyunca ihtiyaç duyacağı uranyumun nasıl sağlanacağı konusunda şimdiden planlama yapılması gerektiğini söyledi. Cumhurbaşkanı, devlet düzeyinde stratejik uranyum rezervi oluşturulması önerisinin ciddi biçimde değerlendirilmesini istedi.
Tokayev, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Referandumun ardından nükleer santraller inşa etme ve hatta birkaçını birden kurma yönünde doğru bir karar alındı. Şimdi, örneğin 50 yıl sonra ve sonrasında bu santrallere nasıl uranyum sağlayacağımızı düşünmeye başlamamız gerekiyor. Devlet stratejik uranyum rezervi oluşturma önerisinin ciddi olarak değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Bu, Kazakistan’ın santrallerinin önümüzdeki yüzyıldaki ihtiyaçlarını karşılayacaktır"
Stratejik uranyum rezervi önerisi, nükleer santrallerin yakıt ihtiyacının uzun vadede güvence altına alınmasını amaçlıyor. Bu yaklaşım, enerji güvenliğinin yalnızca üretim kapasitesiyle değil, santrallerin kesintisiz çalışması için gerekli yakıtın tedarikiyle de bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.
Kazakistan’da iki nükleer santralin yanı sıra yeni sahalar da araştırılıyor
Kazakistan, Balkaş ve Moyınkum projelerinin yanı sıra iki nükleer tesis daha kurmayı planlıyor. Bu tesisler için uygun yer belirleme çalışmaları sürüyor.
Ülkenin nükleer enerji programı, elektrik talebindeki artışa uzun vadeli yanıt vermeyi ve ekonomik kalkınmayı destekleyecek enerji altyapısını oluşturmayı hedefliyor. Özellikle sanayinin büyümesi, dijitalleşme yatırımları ve yapay zekâ teknolojilerinin yaygınlaştırılması, elektrik ihtiyacının gelecekte daha da artabileceği değerlendirmelerini beraberinde getiriyor.
Tokayev’in açıklamalarına göre Kazakistan, 2029 yılına kadar enerji fazlasına ulaşmayı hedeflerken nükleer santral projelerini de bu stratejinin önemli parçalarından biri olarak ele alıyor. Balkaş için 2027’de inşaat başlangıcı ihtimali gündeme gelirken Moyınkum projesinin hızlandırılması ve iki ek tesis için yer araştırmalarının sürdürülmesi planlanıyor.
