Grossi: Hasar Gören Nükleer Tesislerde Onarım Tespit Edilmedi
İran’ın nükleer faaliyetleri ve uluslararası denetim sürecindeki sorunlar, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi toplantısında ele alındı. Toplantıda konuşan UAEA Başkanı Rafael Grossi, ajansın İran’ın nükleer programına ilişkin gözlemlerini paylaşırken, askeri saldırılardan etkilenen tesislerdeki faaliyetlere dair değerlendirmelerde bulundu.
Grossi, konuya ilişkin açıklamasında, "Haziran 2025’ten bu yana, 2025 ve 2026 yıllarındaki askeri saldırılarda hasar gören tesislerden herhangi birini onarmaya veya yeniden inşa etmeye yönelik bir faaliyet tespit etmedik" dedi.
Ancak tesislerde onarım veya yeniden inşa faaliyeti tespit edilmemesi, bu noktaların mevcut durumunun bütün yönleriyle doğrulandığı anlamına gelmiyor. UAEA’nın değerlendirmelerini kesinleştirebilmesi için ilgili tesislere erişim sağlaması ve sahadaki durumu doğrudan incelemesi gerekiyor.
İran’ın Nükleer Tesislerine Erişim Sorunu
Rafael Grossi, İran’daki nükleer tesislerin gerçek durumunun belirlenebilmesi için denetim erişiminin kritik önem taşıdığını ifade etti. UAEA’nın, daha önce İran tarafından beyan edilen nükleer materyalin doğrulanması amacıyla ihtiyaç duyduğu bilgi ve erişime ulaşamadığını belirten Grossi, Tahran yönetiminin denetim sürecindeki iş birliğine dikkat çekti.
Grossi, İran’ın gerekli denetimlerin yapılabilmesi için "talep edilen bilgileri ve erişimi sağlamadığını" söyledi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı açısından denetimlere erişim, nükleer materyallerin nerede bulunduğunun ve beyan edilen miktarların doğruluğunun kontrol edilmesi bakımından önem taşıyor. Tesislere erişimin kısıtlı olması ise ajansın mevcut durumu bağımsız biçimde doğrulamasını zorlaştırıyor.
440 Kilogram Yüksek Oranda Zenginleştirilmiş Uranyum Endişesi
UAEA Başkanı Grossi’nin açıklamasında öne çıkan başlıklardan biri, İran’ın daha önce beyan ettiği yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum oldu. Grossi, bu materyalin durumunun doğrulanamamasını ajansın özellikle üzerinde durduğu konular arasında gösterdi.
Grossi, "Özellikle endişe duyulan konulardan biri, 440 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum da dahil olmak üzere İran’ın daha önce beyan ettiği nükleer materyaldir" dedi.
Söz konusu 440 kilogramlık miktar, İran’ın daha önce beyan ettiği nükleer materyale ilişkin doğrulama ihtiyacını gündeme getiriyor. UAEA’nın bu materyalin mevcut durumunu netleştirebilmesi için gerekli bilgilere ulaşması ve denetim faaliyetlerini gerçekleştirebilmesi gerekiyor.
Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun izlenmesi, nükleer faaliyetlerin niteliğinin değerlendirilmesi ve materyalin beyan edilen amaçlar doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığının doğrulanması açısından önem taşıyor. Bununla birlikte, Grossi’nin açıklaması söz konusu materyalin mevcut konumuna veya durumuna ilişkin kesin bir tespitten ziyade, doğrulama sürecindeki belirsizliğe işaret ediyor.
İran’da Olağan Nükleer Denetimler Henüz Yeniden Başlamadı
Grossi, askeri saldırıların ardından İran’daki olağan nükleer denetimlerin yeniden başlamadığını da açıkladı. Buşehr Nükleer Enerji Santrali’nin ise denetim süreci bakımından istisna oluşturduğunu belirtti.
Olağan denetimlerin yeniden başlatılamaması, UAEA’nın İran’ın nükleer programını takip etme ve beyan edilen materyalleri doğrulama çalışmalarını etkileyen temel sorunlardan biri olarak öne çıkıyor. Ajansın tesislere erişimi ve gerekli bilgileri elde etmesi, nükleer faaliyetlerin kapsamına ilişkin daha net bir değerlendirme yapılabilmesi için önem taşıyor.
Grossi, İran’a UAEA ile iş birliği yapması çağrısında bulunarak denetim mekanizmasının yeniden etkin biçimde işletilmesi gerektiğini vurguladı.
Olası Diplomatik Anlaşmalarda UAEA Denetimi Belirleyici Olacak
UAEA Başkanı Rafael Grossi, İran’ın nükleer programına ilişkin gelecekte yapılabilecek herhangi bir diplomatik anlaşmanın doğrulama mekanizmasını içermesi gerektiği uyarısında bulundu.
Grossi’nin açıklaması, nükleer programa ilişkin diplomatik süreçlerde yalnızca siyasi mutabakatın değil, üzerinde uzlaşılan yükümlülüklerin sahada denetlenebilmesinin de önem taşıdığını ortaya koydu. UAEA’nın tesislere erişebilmesi, nükleer materyallere ilişkin bilgileri inceleyebilmesi ve beyanların doğruluğunu kontrol edebilmesi, olası bir anlaşmanın uygulanmasının değerlendirilmesinde önemli rol oynayacak.
İran’ın nükleer faaliyetlerine ilişkin belirsizliklerin giderilmesi için Tahran yönetimi ile UAEA arasındaki iş birliğinin nasıl ilerleyeceği yakından izlenecek. Denetimlerin yeniden başlaması ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun durumunun doğrulanması, önümüzdeki dönemde uluslararası gündemin önemli başlıkları arasında yer alabilir.
İran’ın Nükleer Programında Gözler Denetim Sürecinde
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde yapılan açıklamalar, İran’ın nükleer programına ilişkin değerlendirmelerde doğrulama ve denetim konularının merkezi önemini koruduğunu gösterdi. UAEA’nın tesislerdeki mevcut durumu inceleyebilmesi ve daha önce beyan edilen nükleer materyaller hakkında gerekli doğrulamaları yapabilmesi için erişim ve bilgi paylaşımının sağlanması gerekiyor.
Grossi’nin açıklamalarında öne çıkan üç konu; askeri saldırılarda hasar gören tesislerin mevcut durumu, 440 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun doğrulanması ve olağan denetimlerin yeniden başlatılması oldu. Bu başlıklardaki gelişmeler, İran’ın nükleer programına ilişkin uluslararası değerlendirmelerin ve olası diplomatik girişimlerin seyrini etkileyebilecek.
