İran’da 28 Aralık’ta başlayan ve kısa sürede rejim karşıtı protestolara, sert güvenlik müdahalelerine ve idam kararlarına uzanan süreç, ABD-İran hattında açık bir askeri çatışma ihtimalini gündeme taşırken, krizin büyümesini engelleyen kritik diplomatik hamle Ankara’dan geldi. Diplomatik kaynaklara göre Türkiye, Tahran ile Washington arasında eş zamanlı yürüttüğü yoğun telefon diplomasisiyle hem İran’daki idamların durdurulmasını sağladı hem de bu kararı ABD’ye ileterek Başkan Donald Trump’ın askeri seçeneği askıya almasına zemin hazırladı.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki protestolara ilişkin yaptığı açıklamalarda “gerçekten çok kötü şeyler oluyor” ifadelerini kullanmış, Beyaz Saray’a döner dönmez istihbarat raporlarını değerlendireceğini söylemişti. Trump, can kayıplarına ilişkin net rakamları aldıktan sonra “ona göre hareket edeceklerini” belirtmiş, olası hava saldırılarına ilişkin bir soruya ise “Asla bilemezsiniz” yanıtını vermişti. Bu açıklamalar, Washington’un askeri seçeneği masada tuttuğu şeklinde yorumlandı.
ABD ve Avrupa başkentlerinde İran’a yönelik baskı artarken; Fransa, Almanya, İngiltere, İtalya, İspanya ve birçok AB ülkesi İranlı büyükelçileri istişareye çağırdı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, protestolarda ölü ve yaralı sayısının “dehşet verici” olduğunu belirterek yeni yaptırımların hazırlandığını açıkladı.
Tam bu aşamada Türkiye devreye girdi. Diplomatik kaynaklar, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile yaptığı görüşmelerde, sert müdahalelerin ve idamların hem İran’ı daha fazla yalnızlaştıracağı hem de ABD’yi askeri müdahaleye sürükleyeceği uyarısında bulunduğunu aktardı. Türkiye’nin, “idamların durdurulması ve yargı süreçlerinin askıya alınması” yönünde açık tavsiyelerde bulunduğu belirtildi.
Bu temasların ardından İran tarafı, Türkiye’ye idamların durdurulduğu yönünde bilgi verdi. Yüzlerce protestocunun infaz edilmesinin bu kararla engellendiği ifade edildi. Ankara, Tahran’dan aldığı bu bilgiyi gecikmeden Washington’a iletti.
Trump: “Güvenilir Kaynaklardan Bilgi Aldık”
ABD Başkanı Trump, kısa süre sonra yaptığı açıklamada, “Güvenilir kaynaklardan idamların durdurulduğuna dair bilgi aldık” dedi ve askeri seçenek konusunda frene bastı. Beyaz Saray kaynakları, bu gelişmenin ardından İran’a yönelik acil askeri planların askıya alındığını doğruladı. Böylece, İran’daki iç krizle tetiklenen ve bölgesel bir savaşa dönüşme riski taşıyan senaryonun önü kesilmiş oldu.
Ankara’nın diplomatik ağırlığı, yalnızca ABD ve İran’la eş zamanlı konuşabilmesinden değil, krizin bölgesel sonuçlarını en yakından hissedecek ülke olmasından kaynaklandı. Türkiye, olası bir savaşın;
Bu sert söylemler arasında Türkiye, askeri tehdit dili yerine müzakereyi savunan nadir aktör olarak öne çıktı. Dışişleri Bakanı Fidan, hem Arakçi ile hem de ABD’li muhataplarla yürütülen temaslarda “müzakere ihtiyacının” altını çizdi.
İran’da binlerce kişinin hayatını kaybettiği, on binlercesinin tutuklandığı ve idam kararlarının gündeme geldiği bir tabloda, Ankara’nın arabuluculuğu sadece insani bir sonucu değil, jeopolitik bir kırılmayı da önledi. İdamların durdurulmasıyla birlikte Trump yönetiminin askeri seçeneği askıya alması, Türkiye’nin kriz anlarında oynayabildiği “dengeleyici güç” rolünü bir kez daha görünür kıldı.
Diplomatik kaynakların ifadesiyle, “Türkiye bu kez yalnızca bir savaşı değil, tüm bölgeyi içine çekebilecek bir zincirleme krizi durdurdu.”
