İran’da 2025 yılının son günlerinde başlayan ve ülke geneline yayılan protestolar, hem şiddet hem de bilanço açısından tehlikeli bir boyuta ulaştı. Gösterilerde can kayıpları hızla artarken, ABD yönetiminden dikkat çeken bir hamle geldi. ABD, İran’daki vatandaşlarını hedef alan acil güvenlik duyurusuyla "ülkeyi hemen terk edin" çağrısında bulundu. Tahliye için Türkiye ve Ermenistan sınır kapıları önerilirken, bu açıklama yeni bir müdahale ihtimalini de akıllara getirdi.
ABD neden İran’daki vatandaşlarını çekiyor?
ABD'nin Tahran’daki sanal büyükelçiliği üzerinden yapılan duyuruda, ülkede artan güvenlik risklerinin altı çizildi. Açıklamada, ABD vatandaşlarının kendi imkanlarıyla derhal çıkış planı hazırlamaları istendi. Özellikle son günlerde giderek sertleşen protesto ortamı ve emniyet güçlerinin artan müdahaleleri, yabancı ülke vatandaşlarını doğrudan tehdit eden bir hale gelmiş durumda.
Washington yönetimi, klasik diplomatik ifadeler yerine doğrudan “İran’ı hemen terk edin” ifadesini kullanarak durumun ciddiyetine vurgu yaptı. Güvenli geçiş sağlanması halinde karayoluyla Türkiye veya Ermenistan’a geçilmesi önerildi. Bu detay, Türkiye'nin sınır komşusu olması nedeniyle ABD vatandaşları için öncelikli bir rota olarak düşünüldüğünü gösteriyor.
Gösteriler neden başladı, nereye evrildi?
28 Aralık 2025'te Tahran'daki Büyük Çarşı'da başlayan protestolar, kısa sürede diğer şehirlere yayıldı. Ekonomik sıkıntılar, özgürlük talepleri ve baskı politikalarına yönelik tepkilerle büyüyen eylemler, ülke tarihinin en büyük sivil direnişlerinden biri haline geldi.
İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından yayımlanan son rapora göre, 17 gün süren protestolarda ölü sayısı 2.550’ye ulaştı. Bu sayının içinde 12’si çocuk olmak üzere 2.403 sivil gösterici ve 147 güvenlik personeli bulunuyor.
9 Ocak'ta ülke genelinde internetin tamamen kesilmesiyle birlikte bilgi akışı yavaşladı, ancak sahadan gelen görüntülerde şiddetin ve müdahalenin boyutunun arttığı gözlemleniyor.
ABD müdahale eder mi? Beyaz Saray’dan dikkat çeken açıklama
ABD'nin İran'daki olaylara yaklaşımı da dikkat çekiyor. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Başkan Donald Trump’ın önceliğinin her zaman diplomasi olduğunu vurgulasa da, “askeri güç seçeneği de her zaman masada” ifadesiyle gerilimi tırmandırdı.
Trump yönetiminin özellikle Orta Doğu’da yeniden güç gösterisine hazırlanabileceği ve İran’daki protestolara olan desteğini artırabileceği ihtimali, bölgedeki dengeleri yakından izleyen uzmanlarca da gündeme getiriliyor.
Bu açıklamaların ardından ABD’nin vatandaşlarını bölgeden çekme hamlesi, olası bir askeri senaryoya hazırlık mı sorusunu da beraberinde getirdi.
İran'da kalan ABD vatandaşlarına hangi önlemler önerildi?
ABD’nin yayımladığı uyarıda, İran’da kalmak zorunda olan vatandaşlara yönelik de kapsamlı bir güvenlik kılavuzu paylaşıldı. Buna göre:
Kalabalıklar, gösteriler ve riskli bölgelerden uzak durulması,
Dikkat çekici davranışlardan kaçınılması,
Yerel medya ve sosyal medya üzerinden güncel gelişmelerin izlenmesi,
Telefonların her zaman şarjlı ve iletişime açık tutulması,
Aile bireyleri ve yakın çevreyle düzenli iletişim kurulması öneriliyor.
Ayrıca acil durumlara karşı alternatif kaçış planlarının hazırlanması gerektiği de özellikle vurgulandı. ABD'li yetkililer, bu sürecin bireysel olarak yönetilmesi gerektiğini, Washington’dan doğrudan bir tahliye operasyonu beklenmemesi gerektiğini ifade etti.
Türkiye rotası ne anlama geliyor?
Açıklamada dikkat çeken bir diğer unsur ise tahliye için önerilen rotaların başında Türkiye’nin yer alması. Karayoluyla ulaşılabilecek güvenli bölgeler arasında Türkiye’nin gösterilmesi, Ankara-Washington hattındaki iş birliğinin devam ettiğini ortaya koyuyor.
Bu durum, bölgedeki Amerikan vatandaşlarının sınır geçişlerinde Türkiye’nin öncü bir rol üstlenebileceğini, hatta ilerleyen günlerde sivil tahliyeler için bir koridor oluşturulabileceğini gündeme getiriyor.
