ABD ile İran arasında yürütülen temaslar, bölgedeki savaşın seyrini doğrudan etkileyebilecek kritik bir aşamaya ulaştı. Diplomatik kaynaklara göre taraflar, iki aşamalı ve toplam 45 günü kapsayan bir ateşkes planını değerlendiriyor. Ancak müzakerelerin yoğunlaşmasına rağmen kısa vadede kesin bir anlaşmaya varılmasının zor olduğu belirtiliyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a tanıdığı süre pazartesi akşamı sona erecekti. Trump, pazar günü yaptığı açıklamayla bu süreyi 20 saat uzattığını duyurdu ve yeni son tarihin salı günü TSİ 03.00 olduğunu açıkladı. Aynı açıklamada ABD’nin İran ile “derin müzakereler” yürüttüğünü belirten Trump, anlaşma ihtimali için “İyi bir şans var” ifadelerini kullanırken, uzlaşma sağlanamaması halinde sert bir askeri müdahale tehdidinde bulundu. Diplomatik kaynakların aktardığına göre arabulucular tarafından sunulan plan iki aşamadan oluşuyor. İlk aşamada, kalıcı çözüm görüşmelerine zemin hazırlayacak 45 günlük bir ateşkes öngörülüyor. Bu sürenin sahadaki gelişmelere bağlı olarak uzatılabileceği ifade ediliyor.
İkinci aşamada ise savaşın tamamen sona erdirilmesini hedefleyen kapsamlı bir anlaşma planlanıyor. Görüşmelerin Pakistan, Mısır ve Türkiye üzerinden yürütüldüğü, ayrıca Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında doğrudan temasların sürdüğü bildirildi. ABD’li bir yetkili, Washington yönetiminin son günlerde Tahran’a çeşitli teklifler sunduğunu ancak İran tarafının bu önerileri henüz kabul etmediğini söyledi. Müzakerelerde en kritik başlıklar arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokları bulunuyor. Kaynaklar, bu iki konunun nihai anlaşmanın temel unsurları olabileceğine dikkat çekiyor.
Arabulucuların, İran’ın bu alanlarda güven artırıcı adımlar atıp atamayacağını değerlendirdiği belirtilirken, Tahran yönetiminin bu başlıkları en önemli pazarlık kozları olarak gördüğü vurgulanıyor. İran’ın, yalnızca geçici bir ateşkes karşılığında bu kozlardan vazgeçmeye yanaşmadığı ifade ediliyor. İranlı yetkililer, arabuluculara yaptıkları değerlendirmelerde, Gazze ve Lübnan benzeri, kağıt üzerinde ateşkesin bulunduğu ancak saldırı riskinin sürdüğü bir senaryoyu kabul etmeyeceklerini açık şekilde iletti.
Diplomatik kaynaklar, ABD ve İsrail’in İran’ın enerji tesislerine yönelik geniş çaplı bir operasyon planını hazır tuttuğunu aktardı. Trump’ın süreyi uzatma kararının, diplomasiye “son bir şans” tanıma amacı taşıdığı değerlendiriliyor. Uzmanlar, bu fırsatın değerlendirilememesi halinde çatışmaların daha geniş ve yıkıcı bir evreye girebileceği uyarısında bulunuyor. Trump’ın daha önce İran’da siviller için kritik öneme sahip altyapıları hedef alabileceğini dile getirdiği hatırlatılırken, bu tür saldırıların uluslararası hukuk açısından “savaş suçu” tartışmalarını beraberinde getirebileceği ifade ediliyor.
İran tarafı ise olası bir saldırıya karşılık olarak İsrail ve Körfez ülkelerindeki enerji ve su altyapılarını hedef alabileceği uyarısında bulundu. Arabulucular, böyle bir misillemenin Körfez bölgesinde petrol ve su kaynakları üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurabileceğinden ciddi endişe duyuyor. Yetkililer, müzakerelerin başarısız olması halinde ABD’nin İran’a yönelik kara saldırıları başlatabileceğini belirtiyor. ABD basınında yer alan değerlendirmelerde, böyle bir senaryonun savaşın bugüne kadarki en şiddetli aşamasına yol açabileceği ifade edildi. Arabulucular, İran tarafına müzakere sürecinin uzatılması için zamanın daraldığını iletirken, önümüzdeki 48 saatin daha büyük bir yıkımın önlenmesi açısından kritik olduğu vurgulanıyor.
İranlı yetkililer kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda savaşın sürdürüleceği mesajını yineledi. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı’ndaki mevcut durumun özellikle ABD ve İsrail açısından “savaştan önceki haline asla dönmeyeceğini” duyurdu. Tahran’da düzenlenen basın toplantısında konuşan yetkili Bekayi ise ABD’nin daha önce ilettiği 15 maddelik teklifin “aşırı ve mantıksız talepler içerdiğini” belirtti. İran’ın kendi çıkarları doğrultusunda taleplerini şekillendirdiğini vurgulayan Bekayi, gerekli görüldüğünde arabulucular üzerinden yanıt verileceğini söyledi.
Bekayi, İran’ın hem sahada askeri mücadeleyi sürdürdüğünü hem de diplomasiyi eş zamanlı yürüttüğünü ifade ederek, müzakerelerin tehdit ve ültimatomlarla bağdaşmayacağını dile getirdi. Ateşkesin yalnızca askeri toparlanma anlamına geldiğini belirten İranlı yetkili, Tahran’ın geçici ateşkes yerine saldırıların tekrarlanmayacağı kalıcı bir anlaşma istediğini vurguladı. Beyaz Saray ise yürütülen temaslara ilişkin resmi bir değerlendirme yapmaktan kaçındı.
