Afrika Enerji Odası Başkanı NJ Ayuk ve Enerji Politikaları Uzmanı Dr. Gökhan Kahraman, Hürmüz Boğazı’ndaki jeopolitik krizin kıtadaki enerji arzı, fiyatlar ve günlük yaşam üzerinde ciddi etkiler oluşturduğunu belirtti. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a başlattığı saldırılar, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasına ve Afrika ülkelerinin enerji tedarik zincirlerinde zincirleme sorunlara yol açtı.
Hürmüz Boğazı’ndaki Kriz Afrika’ya Nasıl Yansıdı?
Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’ndan geçen deniz ticaretindeki aksamanın, petrol ve rafine yakıt fiyatlarını yükselttiğini ve kıta genelinde enflasyon üzerinde doğrudan baskı oluşturduğunu vurguladı.
- Petrol fiyatlarındaki yüzde 10 artışın, Afrika’nın jet yakıtı ve gaz yağı ithalatının yaklaşık yüzde 70’ini karşılayan Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiğini belirten Ayuk, bunun kıta genelinde enflasyonu yaklaşık yüzde 2 artırabileceğini ifade etti.
- Nijerya’daki Dangote mega rafinerisi, Orta Doğu’daki fiyat artışının ardından diğer Afrika ülkelerine yakıt ihracatına başladı.
- Kenya Airways ise Orta Doğu’daki duruma bağlı olarak uçuş rezervasyonlarında artış yaşandığını açıkladı.
Ayuk, “Afrika, kendi yaratmadığı bir krizin bedelini ödüyor. Sorun yalnızca ham petrol değil, rafine yakıtlar, gaz, nakliye, sigorta ve gübre gibi tüm tedarik zincirini etkiliyor” dedi.
Afrika’nın Kırılganlığı: Enerji İthalatına Bağımlılık
Krizin en fazla etkilediği ülkelerin, büyük net enerji ithalatçıları olduğunu belirten Ayuk:
- Zayıf para birimine sahip ve sübvansiyon yükü yüksek ülkeler daha kırılgan durumda.
- Mısır, ithal enerjiye yüksek bağımlılığı nedeniyle ciddi risk altında.
- Kenya ve diğer yakıt ithalatçı pazarları, tedarik zincirlerinin kısıtlı olması ve fiyat artışlarına duyarlılık nedeniyle etkilenebilir.
Ayuk, kıtanın yerli rafineri kapasitesini artırarak enerji güvenliğini sağlaması gerektiğini vurguladı.
Küresel Enerji Zincirinde Kesintiler
Dr. Gökhan Kahraman, İran’a yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş kısıtlamalarının, küresel enerji arzını ciddi biçimde sarstığını ifade etti:
- Petrol sahaları ve LNG terminallerindeki hasar, tedarik zincirinde aksamalara yol açtı.
- Petrol fiyatları kısa sürede varil başına 73 dolardan 119 dolara yükseldi.
- Kriz, jet yakıtı ve tarımsal girdilerde de zincirleme etkiler yarattı.
Kahraman, Afrika’nın günlük 600 bin varil petrol tedarikinin Hürmüz Boğazı kesintileri nedeniyle sekteye uğradığını ve kıtanın enerjiye erişiminin zorlaştığını belirtti.
Bölgesel Farklılıklar ve Etkiler
Afrika’da kriz farklı ülkelerde farklı etkiler yaratıyor:
- Batı Afrika: Angola ve Nijerya gibi üretici ülkeler arz fazlası sunuyor.
- Doğu ve Güney Afrika: Dışa bağımlılık yüksek, kırılganlık artıyor.
- Kenya: Yakıt ihtiyacının büyük kısmını ithalatla karşılıyor; sevkiyat gecikmeleri risk oluşturuyor.
- Güney Afrika: Azalan rafineri kapasitesi nedeniyle dışa bağımlılık yükseliyor.
- Mısır: Elektrik tüketimini azaltmak için çalışma saatlerini düzenliyor, aydınlatmayı kısıtlıyor.
- Etiyopya ve Kenya: Yakıt kullanımını azaltmaya yönelik çağrılar yapıldı, sınırlı dağıtım gündemde.
Afrika İçin Uyarı: Enerji Güvenliği ve Yerli Üretim
Ayuk ve Kahraman, krizin Afrika için bir uyarı niteliği taşıdığını belirtti:
- Yerli rafineri yatırımları ve enerji altyapısı geliştirilmediği sürece kıta, dışa bağımlılıkla yüksek maliyet ve kırılganlık yaşamaya devam edecek.
- Kriz, Afrika’nın hidrokarbon üretimini artırması ve yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırması açısından bir dönüm noktası olabilir.
- Avrupa’nın Afrika enerji kaynaklarına ilgisi artarken, kıta içi enerji ticareti geliştirilme fırsatı yakalayabilir
